Rejestr zabytków – lista najsłynniejszych zabytków Małopolski

Krajowy Rejestr Zabytków to wykaz wszystkich zabytków znajdujących się na terenie Polski. Za tworzenie tej listy odpowiadają wojewódzcy konserwatorzy. Rejestr zawierać może nieruchomości, ruchomości, jak i obiekty archeologiczne. Na małopolskiej liście znajduje się m.in. Kopalnia soli „Wieliczka”. Z czego jeszcze słynie Małopolska? Zabytki w Małopolsce z rejestru, które warto odwiedzić, znajdziesz w tym artykule.

Przejdź do akapitów:

• Co to jest Krajowy Rejestr Zabytków?
• Nieodkryta Małopolska − zabytki wpisane do krajowego rejestru
• Zabytki w Małopolsce − zwiedzaj o każdej porze roku!

1. Kopalnia Soli „Wieliczka”
2. Zabudowa Wzgórza Wawelskiego − zamek, katedra, stoki wzgórza
3. Kościół św. Józefa, ul. Zamoyskiego 2, (Podgórze)
4. Synagogi w Krakowie na Kazimierzu − Synagoga Stara, Synagoga Izaaka, Synagoga Kupa, Synagoga Wysoka oraz Synagoga i Cmentarz Remuh
5. Cmentarz Rakowicki, Stary Cmentarz Podgórski, Cmentarz Żydowski [nazwy zabytków]
6. Układ urbanistyczny dzielnicy Nowa Huta
7. Fort 31 Św. Benedykt, Krzemionki, Fort 52 Borek, Podgórze, ul. Forteczna, Fort III Kleparz, ul. Kamienna 2/4
8. Park Bednarskiego wraz z pomnikiem, Park Jordana, Ogród Botaniczny wraz z dwoma pomnikami
9. Zespół urbanistyczny miasta Muszyna
10. Chochołów gm. Czarny Dunajec – wieś jako rezerwat urbanistyczny i architektoniczny
11. Ruiny Zamku Tarnowskich w Tarnowie
12. Zamek Pieskowa Skała
13. Bazylika Katedralna Narodzenia Najświętszej Marii Panny w Tarnowie
14. Zamek Dunajec w Niedzicy
15. Kościół św. Anny w Nowym Targu
16. Zamek w Niepołomicach
17. Kościół drewniany św. Anny na Harendzie w Zakopanem
18. Zespół klasztorny OO. Bernardynów oraz założenie kalwaryjne w Kalwarii Zebrzydowskiej
19. Dawny Obóz koncentracyjny Auschwitz-Birkenau w Oświęcimiu
20. Sądecki Park Etnograficzny

Zabytki w Małopolsce − zwiedzaj o każdej porze roku!

Co to jest Krajowy Rejestr Zabytków?

Krajowy Rejestr Zabytków prowadzony jest na podstawie Ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami z 2003 r. oraz Rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z 2011 r. Za prowadzenie rejestru na terenie województwa odpowiada wojewódzki konserwator zabytków. Ma on postać ksiąg dla 3 rodzajów obiektów: nieruchomych, ruchomych i archeologicznych.

Obiekt może zgłosić do rejestru jego właściciel, choć może się to także stać z urzędu. Co więcej, raz wpisany na listę zabytek może zostać z niej skreślony, jeżeli np. ulegnie zniszczeniu. Wpis na rejestr zabytków następuje w formie decyzji administracyjnej wydawanymi przez wojewódzkich konserwatorów.

Nieodkryta Małopolska − zabytki wpisane do krajowego rejestru

Jakie zabytki znajdują się na małopolskiej liście zabytków? To wyjątkowo obszerna lista. Już samo odwiedzenie wszystkich zabytków w Krakowie zajęłoby kilka dni. A przecież województwo małopolskie to także Wieliczka, Bochnia, Muszyna, Nowy Targ, Tarnów, Bukowina Tatrzańska czy Zakopane! Z tego ogromnego zbioru wybraliśmy dla Ciebie kilka pozycji, które warto odwiedzić przynajmniej raz w życiu.

 

1. Kopalnia Soli „Wieliczka”

Na pierwszym miejscu znajduje się Kopalnia Soli „Wieliczka”, która nie tylko wpisana jest do Krajowego Rejestru Zabytków, ale i na listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Osobnymi pozycjami w rejestrze są także szyb Regis oraz szyb Górsko.

Kopalnię można zwiedzać na kilka sposobów – pierwsza propozycja dla turystów to Trasa Turystyczna, czyli najpopularniejszy szlak wśród odwiedzających. Podczas wizyty w Kopalni można zobaczyć solankowe jeziora i podziemne komory, w tym odwiedzić wyjątkową Kaplicę św. Kingi. Pod powierzchnią ziemi czekają ogromne rzeźby wykonane z soli a średni czas zwiedzania z ekspozycją Muzeum Zup Krakowskich to około 2-3 godziny. 

Interesującą propozycją jest Trasa Górnicza, która poprowadzi Cię podziemnymi, solnymi labiryntami i pozwoli poczuć się jak prawdziwy górnik. W trakcie Trasy Górniczej można sprawdzić swoje możliwości przez poszukiwanie soli, badanie atmosfery kopalnianej lub poszukiwanie wyznaczonej trasy do celu. To okazja, by poznać zapomniane zawody, takie jak cieśla górniczy lub metaniarz.

2. Zabudowa Wzgórza Wawelskiego − zamek, katedra, stoki wzgórza

Kolejny obiekt, który przynajmniej raz w życiu należy odwiedzić. Choć Kraków został stolicą Polski dopiero w 1038 r., był związany z historią państwa i książętami z rodu Piastów od samego początku. Na Wzgórzu Wawelskim znajduje się zespół pałacowy, krużganki, a także katedra ze złotą kopułą.

Z Wawelskiego wzgórza roztacza się malowniczy widok na zakole Wisły i Stare Miasto, a także dzielnicę Podgórze. Niedaleko Wawelu stoi słynny, ziejący ogniem smok wawelski, a w zamkowych krużgankach często odbywają się koncerty i wydarzenia artystyczne.

3. Kościół św. Józefa, ul. Zamoyskiego 2, (Podgórze)

Gdy przyjrzymy się budynkom i miejscom, które zawiera rejestr zabytków, Kraków ma wiele ciekawych miejsc do zaoferowania. Po wizycie na Wawelu dobrze jest skierować kroki w stronę Podgórza, szybko rozwijającej się dzielnicy Krakowa po drugiej stronie Wisły. Zabytki Małopolski to liczne kościoły – na końcu Rynku Podgórskiego znajdziemy słynny kościół św. Józefa, zaprojektowany na początku XX wieku przez architekta Jana Sas-Zubrzyckiego. Okazała budowla w stylu neogotyckim stanowi spójne połączenie z nowocześnie zaprojektowanym na ówczesne czasy rynkiem. W pobliżu kościoła można zobaczyć szereg oryginalnych kamienic, udać się na spacer na Krzemionki lub podziwiać widoki z pobliskiego Kopca Krakusa.

4. Synagogi w Krakowie na Kazimierzu − Synagoga Stara, Synagoga Izaaka, Synagoga Kupa, Synagoga Wysoka oraz Synagoga i Cmentarz Remuh

Po zwiedzaniu Wzgórza Wawelskiego, warto udać się na Kazimierz, który w średniowieczu stanowił osobne miasto, oddzielone rzeką. Aktualnie to historyczna dzielnica Krakowa, gdzie po dziś dzień zachowały się zabytkowe synagogi − część z nich wciąż jest czynna. Kazimierskie synagogi znajdują się w niewielkiej odległości od siebie. W ich wnętrzach zachowano oryginalne dekoracje ścienne, wyposażenie i malowidła. Wszystkie z nich pełnią funkcje muzeum i są świadectwem minionych czasów, organizuje się w nich koncerty, wystawy i zajęcia dla dorosłych oraz dzieci.

5. Cmentarz Rakowicki, Stary Cmentarz Podgórski, Cmentarz Żydowski [nazwy zabytków]

Czy łatwo jest odpowiedzieć na pytanie „Ile jest zabytków w Małopolsce”? Lista ta stale się powiększa i jest bogata w elementy z różnych dziedzin kultury i sztuki. Ciekawym miejsce do odwiedzenia są stare krakowskie cmentarze, które ozdabiają liczne rzeźby i pomniki. Przy ul. Miodowej znajduje się odremontowany, klimatyczny cmentarz żydowski, który można odwiedzić przy okazji świąt i rocznic. Zwiedzanie cmentarzy można połączyć z wizytą w pobliskich kościołach, dowiedzieć się więcej na temat życia dawnych mieszkańców i lepiej poznać historię regionu.

6. Układ urbanistyczny dzielnicy Nowa Huta

Wyjeżdżając z Krakowa, trzeba zatrzymać się na chwilę w dzielnicy Nowa Huta. Dziś to pamiątka PRL. Niezwykła, socrealistyczna zabudowa tej części miasta znacznie różni się od pozostałych dzielnic. Nowa Huta słynie z powiązania z okresem PRL − możesz wziąć udział w zwiedzaniu miasta trabantem lub nyską. Do Krajowego Rejestru Zabytków wpisany jest cały układ urbanistyczny dzielnicy! Warto więc spacerować i zwiedzać. To tutaj czeka na turystów słynna Aleja Róż, przyjemne kawiarnie usytuowane w pobliżu Placu Centralnego, a także dawne zabudowania Kombinatu. Miłośnikom przyrody spodoba się spacer pobliskimi Łąkami Nowohuckimi, warto także odwiedzić Muzeum Nowej Huty.

7. Fort 31 Św. Benedykt, Krzemionki, Fort 52 Borek, Podgórze, ul. Forteczna, Fort III Kleparz, ul. Kamienna 2/4

Nieco nietypowe zabytki w Małopolsce dla miłośników historii i dawnych fortyfikacji to liczne forty, dobrze zachowane i remontowane na mapie Krakowa. Fort 31 Św. Benedykt można odwiedzić przy okazji Otwartych Dni Podgórskich Drzwi. W Forcie Borek od niedawna funkcjonuje oddział Muzeum Krakowa, odbywają się zajęcia artystyczne i warsztaty. W odremontowanych fortach Kleparz organizowane są wydarzenia muzyczne i spotkania z artystami. To ciekawe połączenie historii i współczesnych wydarzeń kulturalnych dla mieszkańców i turystów.

8. Park Bednarskiego wraz z pomnikiem, Park Jordana, Ogród Botaniczny wraz z dwoma pomnikami

Przy sprzyjającej pogodzie idealnym miejscem na zwiedzanie Krakowa są zabytkowe parki i tereny zielone. Są ciekawą odpowiedzią na pytanie ile jest zabytków w Małopolsce? Terenów zielonych w Krakowie jest wiele – Park Bednarskiego po rewitalizacji zachęca do uprawiania sportów, proponuje atrakcje dla dzieci i dorosłych. W Parku Jordana dostępne są tereny zielone, boiska do gry w koszykówkę lub siatkówkę, a także wodny plac zabaw dla dzieci i mnóstwo alejek do spacerowania. W Ogrodzie Botanicznym przy ul. Kopernika możecie poznać egzotyczne gatunki roślin, odwiedzić okazałą szklarnię lub obserwować rzadkie gatunki ptaków i miejskich ssaków. 

9. Zespół urbanistyczny miasta Muszyna

Małopolska to nie tylko Kraków! Na południu kraju, wjeżdżając w obszar Beskidu Sądeckiego, dotrzesz do miasteczka Muszyna. Słynie ona z pięknej drewnianej zabudowy, ujęć wody mineralnej i zapierających dech w piersi widoków na góry. W rejestrze ujęte są poszczególne budynki, ale i całe miasto. W miejscu dzisiejszego rynku krzyżowały się dawne szlaki handlowe, a drobne uliczki w centrum pną się ciekawie w stronę wzgórza Malnik. Pod płytą dawnego rynku znajdują się starodawne piwnice ratusza, a na samej płycie warto zobaczyć zabytkowe kapliczki św. Floriana oraz św. Nepomucena.

10. Chochołów gm. Czarny Dunajec – wieś jako rezerwat urbanistyczny i architektoniczny

Chochołów to prawdziwe zagłębie ciekawych zabytków architektonicznych i miejsce, które warte jest odwiedzenia podczas zwiedzania Małopolski. Jeśli odwiedzasz pobliskie zamki w Małopolsce, np. w Krościenku nad Dunajcem, udaj się na wycieczkę do Chochołowa. Chochołów to zabytkowa góralska wieś o drewnianej zabudowie, wpisana do rejestru zabytków w 1965 r. jako rezerwat urbanistyczny i architektoniczny. Obecnie w rejestrze zabytków znajduje się aż 108 chałup góralskich. W miejscowości można zajrzeć także do ciekawego architektonicznie kościoła św. Jacka.

11. Ruiny Zamku Tarnowskich w Tarnowie

Interesujące zabytki w Małopolsce to także dwie części średniowiecznego zamku w Tarnowie, czyli ponad 2000 metrów kwadratowych powierzchni otoczonej murami. Miasto położone w województwie małopolskim, zaledwie godzinę drogi od Krakowa. Ruiny zamku na wzgórzu św. Marcina to gratka dla miłośników archeologii. Dziś po zamku nie zostało zbyt wiele. Przy okazji odwiedzić możesz Tarnów i jego ratusz oraz wpisany do rejestru obszar śródmieścia miasta.

12. Zamek Pieskowa Skała

Interesują Cię zamki w Małopolsce? Na liście znajduje się aż 25 różnych obiektów, z których jednym z najciekawszych jest Zamek Pieskowa Skała. Znajduje się on ok. 30 minut drogi od Krakowa, podobnie jak Zamek Kazimierzowski w Ojcowie, był ważnym ogniwem w łańcuchu fortyfikacyjnym broniącym drogi handlowej z Krakowa na Śląsk. Obecnie w zamku udostępniona jest nowoczesna ekspozycja, a latem odbywają się tam plenerowe koncerty muzyczne. Wizytę w Pieskowej Skale można połączyć ze zwiedzaniem Ojcowskiego Parku Narodowego, a nawet zajęciami wspinaczkowymi lub zwiedzaniem podziemnych jaskiń.

13. Bazylika Katedralna Narodzenia Najświętszej Marii Panny w Tarnowie

To trzynawowa budowla wzniesiona w stylu gotyckim, która następnie była wielokrotnie przebudowywana. Pierwotny kościół wybudowany został jeszcze w 1330 roku, tuż po lokacji miasta, i stanowił świątynię parafialną. W 1783 roku z mocy dekretu Józefa II została utworzona diecezja tarnowska, a kościół miał pełnić funkcję katedry. Najwyższy punkt budynku − wieża − dobudowana została znacznie później, bo dopiero w 1891 roku. Dziś bazylika katedralna znajduje się w sercu Tarnowa i nadal stanowi główny ośrodek kultu.

14. Zamek Dunajec w Niedzicy

Na południu Małopolski, nieopodal miejscowości Niedzica-Zamek, znajduje się wzniesiony w XIII wieku zamek, który pełnił funkcję węgierskiej fortyfikacji na północy kraju. Choć niewiele osób o tym wie, budowla znalazła się na terytorium Polski dopiero po I wojnie światowej. Wnętrza zamku zostały przerobione w 1963 roku na muzeum, które mogą odwiedzać turyści. Oprócz zamku można zobaczyć również spichlerz oraz wozownie. Warto wiedzieć, że po przeciwległej stronie jeziora, leżącego u stóp zamku, znajduje się zamek w Czorsztynie.

15. Kościół św. Anny w Nowym Targu

Rejestr zabytków województwa małopolskiego zawiera również przepiękny drewniany kościółek, znajdujący się na terenie Nowego Targu. Pochodzi on aż z XV wieku, choć wielokrotnie był przebudowywany i restaurowany. Wieża kościoła prawdopodobnie została dobudowana później. Budowlę wykonano w stylu późnogotyckim. Zastosowano tu konstrukcję zrębową, która znana jest w budownictwie jeszcze od czasów prehistorycznych. Co ciekawe, co drugą niedzielę w świątyni odprawiana jest msza w nadzwyczajnej formie rytu rzymskiego, czyli po łacińsku.

16. Zamek w Niepołomicach

Gdy wymieniamy zabytki Małopolski, na liście nie może zabraknąć zamku w Niepołomicach. W XIV wieku król Kazimierz Wielki wybudował w Niepołomicach zamek, który w okresie panowania Jagiellonów był drugą po Wawelu siedzibą królewską. W historii zamku odbywały się tu nawet zjazdy koronne, a sama budowla była wielokrotnie przebudowywana. Dziś zachęca do zwiedzania interesującymi krużgankami, przestrzennym placem i licznymi wystawami muzealno-historycznymi. W Niepołomicach powstają liczne atrakcje dla turystów, organizowane są koncerty, wydarzenia sportowe i spotkania regionalne.

17. Kościół drewniany św. Anny na Harendzie w Zakopanem

Wojewódzki Rejestr Zabytków uwzględnia także drewniany kościół pod wezwaniem św. Anny na Harendzie. Choć znajduje się on obecnie w Zakopanem, tak naprawdę wybudowany został w 1719 roku w Zakrzowie, w powiecie wadowickim, nieopodal Kalwarii Zebrzydowskiej. Drewniany budynek został przeniesiony w latach 1947-1948. Za przenosiny budowli odpowiada zięć słynnego Jana Kasprowicza, Władysław Jarocki, który zatroszczył się również o namalowanie obrazów do ołtarza. Kościół powstał na konstrukcji zrębowej, a znajduje się na kamiennej podmurówce. Dziś stanowi kościół parafialny i odprawiane są w nim regularnie msze święte.

18. Zespół klasztorny OO. Bernardynów oraz założenie kalwaryjne w Kalwarii Zebrzydowskiej

Co uwzględnia jeszcze Rejestr Zabytków? Małopolska słynie z zamków oraz budynków sakralnych. Jeden z ciekawszych kompleksów znajduje się w Kalwarii Zebrzydowskiej i jest nim Opactwo Ojców Bernardynów. Budowla powstała w XVII wieku, a ufundował ją nie nikt inny, jak magnat Mikołaj Zebrzydowski. W skład kompleksu wchodzi obecnie aż 42 kaplice i kościoły dróżek.

Sanktuarium pasyjno-maryjne w Kalwarii Zebrzydowskiej bywa nazywane „Polską Jerozolimą”. Jej fundator wzorował się bowiem najpierw na kaplicy Golgoty w Jerozolimie, tworząc kościół Świętego Krzyża, a następnie wątek ten kontynuował przy wznoszeniu pozostałych elementów kompleksu u stóp góry Żar.

19. Dawny Obóz koncentracyjny Auschwitz-Birkenau w Oświęcimiu

Krajowy Rejestr Zabytków uwzględnia również jeden z najsmutniejszych zabytków historii XX wieku − budynki należące do kompleksu dawnego Obozu Koncentracyjnego Auschwitz-Birkenau. Mury dzisiejszego muzeum były świadkami niewypowiedzianych okropności, jakie wydarzyły się w latach 1940-1945. To miejsce kaźni ponad 1,3 miliona ludzi, w większości Żydów. Muzeum składa się z 3 części: KL Auschwitz I, KL Birkenau II oraz KL Monowitz.

Ten pomnik historii najnowszej wpisano w 1979 roku na listę Światowego Dziedzictwa Narodowego UNESCO. Obóz przemieniony w dzisiejsze muzeum pozostawiono w niezmienionym stanie ku przestrodze i pamięci przyszłych pokoleń, aby tragedia tamtych dni, nigdy się nie powtórzyła.

20. Sądecki Park Etnograficzny

Bardzo oryginalnym miejscem na mapie Małopolski jest Sądecki Park Etnograficzny. To największy skansen w Małopolsce, prezentujący architekturę drewnianą i tradycyjną kulturę ludową lokalnych grup etnograficznych – Lachów, Pogórzan i Górali Sądeckich oraz grup etnicznych: Łemków, Niemców i Cyganów. W Parku zaprezentowano elementy z różnych okresów historycznych Nowego Sącza i okolic – dzięki temu można lepiej poznać historię i złożoną kulturę tego niezwykłego miasta. Zwiedzanie skansenu dobrze jest zaplanować w słoneczny dzień i połączyć z piknikiem lub zwiedzaniem nowej części miasta. W Sądeckim Parku Etnograficznym organizowane są cykliczne imprezy etnograficzne, zajęcia dla młodzieży i festiwale folkowe, które pozwalają jeszcze lepiej poznać tradycje dawnych mieszkańców Małopolski.

Zabytki w Małopolsce − zwiedzaj o każdej porze roku!

Wojewódzki rejestr zabytków w Małopolsce jest bardzo obfity. Lista prowadzona przez wojewódzkiego konserwatora cały czas się poszerza. Wycieczkę po zabytkach Małopolski zaplanować możesz na każdą porę roku. To doskonały pomysł na wycieczki weekendowe z całą rodziną. Szczególnie zapraszamy do Kopalni Soli Wieliczka, gdzie czeka pełna zabytków Trasa Turystyczna.