W kształcie makaronu, marchewki, a może miecza? Stalaktyty i stalagmity tworzą tak niewyobrażalne kształty, że trudno przejść koło nich obojętnie. Zawsze wyglądają niczym najznakomitsze dzieła sztuki, dzieła stworzone jednak dosłownie nieludzką ręką. Jak powstają te niezwykłe formy naciekowe i gdzie spotkasz je w Polsce? Oto mini-przewodnik!
Przejdź do akapitów:
Czym są stalaktyty i stalagmity?
Zacznijmy od tego, co to jest stalaktyt. Oto podręcznikowa definicja: „grawitacyjny naciek jaskiniowy, mający najczęściej kształt wydłużonego, odwróconego stożka (sopla), narastającego od stropu jaskini krasowej ku jej spągowi”. Mówiąc prościej, stalaktyt okazuje się po prostu zwisającym z sufitu jaskini naciekiem. Czy rzeczywiście sprawa jest tak prosta?
Zobaczmy, jak powstają stalaktyty. Tu wszystko nieco się komplikuje, bo proces ten nie jest ani szybki, ani zwyczajny. Najpierw wokół zwisającej ze stropu jaskini kropli wody, wysyconej solami, tworzy się pierścień osadu. Gdy woda napływa, pierścień ten staje się coraz dłuższy od kolejnych porcji soli. Tak powstaje na początku cienka rurka, środkiem której nieustannie cieknie woda. Wraz z upływem czasu, powoduje ona stopniowe narastanie nacieku. Wtedy powstaje tzw. makaron.
Zwykle na jaskiniowym stropie znajduje się jednak wiele kropel wody, a więc tworzy się cała makaronikowa galeria. To są jednak wyłącznie początkowe formy stalaktytów! Dopiero, gdy dojdzie do zatkania takiego kanalika i woda znajdzie sobie nowe ujście, spływając po powierzchni makaronu, buduje jego nowe warstwy. Tak powstaje stalaktyt – z czasem powiększa się i pogrubia.
Tworzy więc rozmaite kształty, stąd wyróżnia się jego różne rodzaje. Rurkowe, marchewkowe, laskowe, gronowe (składające się ze zlepionych ze sobą kulek), opancerzone (z dwóch oddzielonych od siebie warstw), korozyjne (w kształcie ostrych zębów), kuliste (takie stalaktyty w Polsce są jednak bardzo rzadkie) i mieczowate (osiągające nawet 7 metrów długości!). Mamy jednak również stalaktyty zróżnicowane ze względu na skład. Chociaż większość z nich tworzy się z węglanów wapnia, mogą one być całkowicie lub częściowo zbudowane także z innych substancji: gliny, lodu, lawy, kryształów kalcytu, a nawet... soli!
Czym zatem będzie stalagmit? Można powiedzieć, że to odwrotność stalaktytu. Powstaje bowiem wtedy, gdy z tego drugiego woda skapuje kroplami na dno jaskini. Jeśli woda ta nie odpływa i nie wsiąka w podłoże, ale powoli odparowuje, wytrącając węglan wapnia (lub zamarzając w jaskini lodowej) – powstają stalagmity. Najwyższa znana w Europie Środkowej tego rodzaju forma naciekowa występuje w Jaskini Krasnogórskiej w południowej Słowacji – ma wysokość 32,7 m, a jej wagę obliczono na 2000 ton! Nic dziwnego, że stalagmit ten znalazł się w Księdze Rekordów Guinnessa! Na świecie znajdują się jednak takie, przekraczające i 70 metrów wysokości!
Stalaktyty i stalagmity – gdzie w Polsce możesz je spotkać?
Stalaktyty i stalagmity występują na całym świecie. Polska nie ustępuje jednak zagranicznej konkurencji. Znajdziesz tu jedne z najpiękniejszych form naciekowych, jakie kiedykolwiek stworzyła natura! Zacznijmy od najdłuższej jaskini całych Sudetów, czyli Jaskini Niedźwiedziej, gdzie znaleziono ogromne ilości szczątków – 90% należało właśnie do tytułowego niedźwiedzia. Nie tylko jednak czaszki i kości, ale także stalaktyty i stalagmity urzekają tu swoimi monumentalnymi formami.
Stalagmity i stalaktyty znajdziesz również w największej z jaskiń Ojcowskiego Parku Narodowego, gdzie miał się ponoć na przełomie XIII i XIV wieku ukrywać Władysław Łokietek – spał on na kamiennym łożu w tzw. Sypialni, a posiłki przygotowywał w komorze zwanej Kuchnią. W ciągu sześciu tygodni nieraz podziwiał również wyjątkowe stalaktyty i stalagmity.
Ich prawdziwym królestwem jest jednak z pewnością powstała 360 mln lat temu (!) Jaskinia Raj. Nie bez powodu znajduje się w niej osobna Sala Stalaktytów – to rzadko spotykane w świecie tak duże zagęszczenie tych form naciekowych w jednym miejscu. W Tatrach, w Dolinie Kościeliska, znajdują się jeszcze dwie wyjątkowe jaskinie – Mroźna, której zarówno ściany, jak i stalaktyty i stalagmity do złudzenia przypominają szron (wszystko od znajdującego się tu mleka wapiennego) oraz Mylna, której korytarze są tak ciasne i pełne rozgałęzień, że przy odrobinie nieuwagi, naprawdę można się tu zgubić. Na trasie towarzyszyć Ci jednak zawsze tu będą lodowe stalagmity i stalaktyty, kolumny i lodospady.
Jaskinia Raj – podziemny pejzaż.
Solne stalaktyty i stalagmity – ewenement na skalę światową
Stalagmity i stalaktyty, jak wspomnieliśmy, mogą być różnego rodzaju. Dla wielu najbardziej nietypowe okazują się nie te z wnętrza jaskiń, ale te kopalniane – stworzone z nacieków solnych. Czy możesz spotkać je w Polsce? Choćby w Komorze Ferro w wielickiej Kopalni Soli, gdzie nieliczni pracownicy podziemi mogą ujrzeć pejzaże jakby wprost przeniesione z baśni. Stalaktyty i stalagmity przypominają tu sople lodu, a solne „kalafiory” – świeży śnieg!
W znajdującej się na liczącej 3 km krętych korytarzy Trasie Turystycznej, dostępnej dla turystów niemal przez cały rok, napotkasz solne stalaktyty. Z kolei w okolicach Podszybia Kunegunda powstały prawdziwe cuda natury – sole wtórnej krystalizacji. I chociaż stalaktyty w Polsce, jak widzisz, nie występują rzadko, ich solne, podziemne formy to prawdziwy ewenement. Ich najbardziej efektowne przykłady znajdziesz w miejscach trudnodostępnych – szybikach kopalnianych. Nie bez powodu Kopalnia Soli „Wieliczka” została wpisane na listę UNESCO – to, co znajduje się w jej podziemiach, zapiera dech w piersiach.
