Kręte tunele i ukryte kanały, wodne zwierzęta odbite w skałach, skamieniałe miasteczko, wodospad zrodzony z łez, a w końcu kryształowe podziemne groty – niektóre elementy przyrody nieożywionej mogą zapierać dech w piersiach. A większość z nich mamy pod nosem.
Przejdź do akapitów
Czym właściwie jest rezerwat przyrody nieożywionej? Mówiąc słownikowo to „obszarowa forma ochrony przyrody w Polsce, obejmująca odkrywki geologiczne, miejsca występowania zjawisk krasowych, przykłady erozji lub ślady dawnego kopalnictwa”, czyli inaczej przestrzeń, na której szczególnej trosce podlegają różne elementy przyrody nieożywionej.
Nie tyle jednak definicja, co cel tworzenia takich miejsc jest kluczowy: chodzi bowiem o zachowanie form i śladów, świadczących o dziejach i budowie ziemskiej skorupy. Według ostatniego spisu z 2015 roku w Polsce istnieje aż 75 rezerwatów przyrody nieożywionej o łącznej powierzchni 1955 ha! Oto naszym zdaniem najciekawsze z nich.
Kręte tunele i ukryte kanały, czyli rezerwat przyrody Kajasówka
Chociaż pierwsze, czym wita nas Kajasówka, to tabliczka „Uwaga żmije”, nie warto się zniechęcać! Bo utworzony w 1962 roku rezerwat, znajdujący się zaledwie 26 km od Krakowa, to miejsce wyjątkowe, chroniące unikatowy zręb tektoniczny o długości blisko 2,5 km, szerokości – 0,7 km i powierzchni 12 ha!
Przez Kajasówkę biegnie specjalnie wytyczona dydaktyczno-turystyczna ścieżka o tematyce geologiczno-geomorficznej. Obok rezerwatu znajdziesz również mnóstwo turystycznych szlaków. Warto połączyć te oba rodzaje zwiedzania Kajasówki – bo najbardziej niezwykłe jest to, czego na pierwszy rzut oka nie widać.
Ciepłolubne zarośla tworzące na południowym zboczu zrębu trudny do przebycia gąszcz, charakterystyczne tunele wycięte w gęstych zaroślach tarniny i głogów, czyśnie, czyli prawdziwy raj dla zajęcy, a w końcu podziemne kanały i częściowo dostępne korytarze Jaskini Przegińskiej – nic dziwnego, że przy takiej mnogości atrakcji, strażnicy proszą, by uważać na żmije. Można je bowiem łatwo przeoczyć, gdy zapatrzyć się chociażby na jeden ze zjawiskowych lejów widocznych ze ścieżki!
Wodne zwierzęta odbite w skałach, czyli rezerwat przyrody Bonarka
Zupełnie inaczej wygląda spacer po Bonarce. Ten rezerwat przyrody nieożywionej to prawdziwy raj dla rodzin z dziećmi i klasycznych podróżników – mamy tu specjalnie wytyczone ścieżki rowerowe, trasy dla wózków spacerowych, a nawet dostosowane dla potrzeb dzieci niepełnosprawnych. Do tego wszystkiego zaciszny teren, nasłonecznione łąki – nic tylko piknikować!
Mamy jednak wątpliwości, czy uda Ci się skupić na czym innym, niż podziwianie, bo rezerwat Bonarka powstał na obszarze, który kiedyś pokrywało jurajskie morze. Możesz się więc tu w każdej chwili natknąć na wapienne skały będące niegdyś nadmorskimi klifami rzeźbionymi przez fale, a także na zaklęte w skałach ślady morskich ślimaków, małżów, jeżowców i ryb. Utworzony w 1961 roku na terenie Krakowa rezerwat to dziś jedno z ciekawszych miejsc w całej Polsce!
Skamieniałe miasteczko, czyli rezerwat przyrody Skamieniałe Miasto
Zbiegła z niewoli pana Rożnowa dziewczyna szuka schronienia u Pana Ciężkowic. Ten jednak – w zamian za pobliską wieś – oddaje proszącą o pomoc niewiastę w ręce sąsiada. Zdradzona kobieta umiera z rozpaczy, a miasto – za pogwałcenie praw gościnności – zostaje zamienione w kamień. Tak właśnie według legendy powstał rezerwat przyrody Skamieniałe Miasto.
To jednak nie wszystko, jeśli chodzi o opowieści, jakie przynosi skamieniałe miasteczko. Bo usłyszysz tu również legendę o rycerzu-skąpcu, który, pilnując swoich niegodziwie zdobytych skarbów, umarł z pragnienia, czy o pustelniku, któremu jako jedynemu prawemu pozwolono opuścić miasto przed skamienieniem albo o księdzu, co grając w kości z diabłem przegrał Kościół i również skamieniał.
Nic dziwnego, że skamieniałe miasteczko pobudza ludzką wyobraźnię – mimo że znajduje się w Polsce, trzeba się tu spodziewać wysokich, spektakularnych form skalnych niczym w Bastei czy Adrspach!
Odwiedzając skamieniałe miasteczko, rezerwat utworzony w 1974 roku na terenie Ciężkowicko-Rożnowskiego Parku Krajobrazowego, nie możesz przegapić kilku punktów. Po pierwsze wychodnia Grunwald, kiedyś zwana Piekłem. To ta właśnie szczelina otwiera się raz do roku ukazując skrywane we wnętrzu skarby – jeśli spróbujesz po nie sięgnąć i nie zdążysz wyjść, zginiesz zaklęty w skale.
Jeśli jednak Twój dzień zwiedzenia to akurat nie będzie dzień otwarcia się Piekła, wejdź koniecznie na skałę Ratusz – to tu znajduje się niezwykły punkt widokowy na rzekę Białą. A dlaczego właśnie Ratusz? Bo według legendy na tej skale. Niestety radni, zamiast troszczyć się o mieszkańców, urządzali suto zakrapiane imprezy – za karę Magistrat skamieniał, miody i piwa zamieniły się w piasek, a źli radcy będą wiecznie cierpieć pragnienie póki rzeka Biała nie wyleje, by mogli się napić. Problem jednak w tym, że Białą uregulowano, odsuwając koryto od skały tak bardzo, że spragnieni rajcowie mogą nie doczekać ratunku. A ponoć czasem w nocy można usłyszeć ich wołanie o pomoc...
Mimo że cała trasa zajmie Ci ok. 4 godzin, to, co skamieniałe miasteczko ma do zaoferowania na końcu warte jest naprawdę długiego spaceru!
Wodospad z łez zrodzony, czyli pomnik „Wodospad”
Końcówka, jaką oferuje rezerwat przyrody Skamieniałe Miasto, jest naprawdę spektakularna – jest to bowiem pomnik przyrody nieożywionej o wspólnej nazwie „Wodospad”. Składają się na niego dwa elementy – 200 metrów na północny wschód od miasteczka natrafimy na jar, krótki tajemniczy Wąwóz „Wodospad”, znany jednak bardziej jako Wąwóz Czarownic.
To rozpadlina skalna o długości ponad 40 metrów, szerokości na 4 metry, zakończona 14-metrową ścianą, z której spływa potok tworzący właściwy już wodospad, zwany Wodospadem Czarownic – drugi element pomnika, jaki stworzyła tu przyroda nieożywiona. Przykłady pokazują jednak, że nieożywiona nie znaczy nieżywa....
Bo to właśnie w wąwozie, przy wodospadzie powstałym z wciąż wylewanych łez zdradzonej przez Pana Ciężkowic dziewczyny (który w zimie zamienia się efektowny lodospad), odbywają się ponoć wciąż sabaty czarownic. A sprzyja temu doskonale panujący tu specyficzny mikroklimat, miejsce, do którego nigdy nie dochodzi słońce, a gdzie rosną jedne z najrzadszych gatunków roślin, niezbędnych do przyrządzania magicznych mikstur. Do Wąwozu Czarownic prowadzi stroma ścieżka schodząca w dół. Choć zabezpieczona poręczami, schodzisz na własne ryzyko. Nie wiadomo, czy właśnie nie zakłócisz spokoju mieszkanek pomnika „Wodospad”!
Podziemne groty, czyli wielickie Groty Kryształowe
Jeśli nie boisz się jednak zejść w dół do wąwozu, na pewno zafascynuje Cię pierwszy rezerwat przyrody nieożywionej stworzony pod ziemią na głębokości 70-114 metrów. Utworzony raptem w 2000 roku w wielickiej Kopalni Soli chroni unikatowe nagromadzenie kryształów halitu o znacznych rozmiarach oraz formy krasu solnego.
Pierwsze szczeliny w obrębie tych naturalnych pustek podziemnych – jak pisaliśmy w naszym artykule – powstały już w epoce lodowcowej, czyli 1200-950 tys. lat temu! Niestety, wielickie Groty Kryształowe nie mogą być udostępnione do masowego zwiedzenia – obecność ludzi może bowiem spowodować szkodliwe zmiany mikroklimatu, a tym samym korozję niezwykłych kryształów. W celach jednak naukowych lub edukacyjnych, podziemny rezerwat stoi dla Ciebie otworem.
Polskie rezerwaty przyrody nieożywionej – naziemne i podziemne cuda
Marzysz o zobaczeniu wszystkich siedmiu cudów świata? Twój wizualny apetyt zaspokoi na pewno na początek wycieczka po najpiękniejszych polskich rezerwatach przyrody nieożywionej. Jeśli uda Ci się przejść kręty zielony tunel, znaleźć zaklętą w skale małżę, usłyszeć wołanie o pomoc skamieniałych radnych, zobaczyć płacz wiejskiej dziewczyny w postaci strużek wodospadu – będziesz gotowy na wycieczkę pod ziemię.
Bo chociaż samej kryształowej groty możesz nie zobaczyć, wielicka Trasa Turystyczna pozwoli Ci odkryć inne tajemnice z głębi ziemi i nacieszyć oko wyjątkowymi pomnikami: i tymi wykutymi z soli przez ręce ludzkie, i tymi wykutymi w soli przez naturę.
