Palisz papierosy? Oddychasz zanieczyszczonym powietrzem? Często kaszlesz i dopada cię przeziębienie? Być może chorujesz na POChP, przewlekłą obturacyjną chorobę płuc, na którą cierpi blisko 2,5 miliona Polaków, a tylko 1/4 z nich jest właściwie zdiagnozowana i leczona. POChP a obturacja płuc – jak radzić sobie z tą podstępną chorobą?
Przejdź do akapitów:
Czym jest POChP (przewlekła obturacyjna choroba płuc)?
Przewlekła obturacyjna choroba płuc to schorzenie układu oddechowego, które polega na występowaniu w płucach stanu zapalnego prowadzącego do postępującego i nieodwracalnego ograniczenia przepływu powietrza przez oskrzela. Podstawową przyczyną wywołującą POChP jest palenie papierosów, zarówno czynne, jak i bierne. Dym papierosowy odpowiada za 90% zachorowań. Pozostałe 10% wynika z zanieczyszczeń obecnych w powietrzu, np. pyłów czy toksyn. Rzadszą przyczyną POChP jest genetycznie uwarunkowany niedobór α1-antytrypsyny.
Choroba jest niezwykle podstępna – tak naprawdę rozpoczyna się z chwilą, gdy zaczynamy sięgać po papierosy. Z reguły musi minąć około 20 lat, by ciągłe drażnienie dymem tytoniowym wywołało przewlekający się stan zapalny, który objawia się zapaleniem błony śluzowej układu oddechowego i zniszczeniem miąższu płucnego. Te dwa problemy, czyli przewlekły stan zapalny i rozedma płuc, tworzą przewlekłą obturacyjną chorobę płuc.
Obturacyjna choroba płuc – objawy
Początkowo objawy POChP są niespecyficzne i często mylone z infekcją lub słabą kondycją organizmu. Kaszel jest zwykle pierwszym symptomem choroby. Pojawia się po obudzeniu, trwa zwykle kilka minut, a towarzyszy mu odkrztuszanie wydzieliny. Niestety ten objaw jest często lekceważony i przyjmowany błędnie jako „naturalna konsekwencja palenia”. W miarę postępu choroby pojawia się duszność, która początkowo manifestuje się tylko podczas wysiłku, a w miarę postępu obturacyjnej choroby płuc nasila się tak bardzo, że utrudnia bądź całkowicie uniemożliwia wykonywanie nawet prostych czynności. Dodatkowo mogą pojawić się bóle i uczucie ściskania w klatce piersiowej oraz świszczący oddech.
Zmiany patofizjologiczne w układzie oddechowym i/lub płucach pojawiają się u chorego zazwyczaj w następującej sekwencji: dochodzi do upośledzenia oczyszczania rzęskowego, co objawia się nadprodukcją śluzu. Następnie, na skutek obturacji małych oskrzeli i oskrzelików pacjent odczuwa zwiększające się problemy z oddychaniem i zgłasza trudności w przepływie powietrza. Kolejny etap choroby to rozedma i rozdęcie płuc, a także niszczenie ścian pęcherzyków płucnych. Finalnie dochodzi do zaburzenia wymiany gazowej, rozwoju nadciśnienia płucnego i serca płucnego – pacjent nie jest w stanie samodzielnie oddychać i wymaga stałego leczenia przy użyciu specjalistycznego sprzętu.

POChP – rozpoznanie choroby
Przewlekłą obturacyjną chorobę płuc należy podejrzewać u każdej osoby po 40. roku życia, która pali papierosy lub jest narażona na wdychanie zanieczyszczonego powietrza od dłuższego czasu, kaszle, wykrztusza plwocinę (na ogół rano), a z czasem zaczyna się uskarżać na duszności – początkowo podczas wysiłku, później także gdy odpoczywa i we śnie.
Niestety ogromnym problem w rozpoznaniu POChP jest to, że podobne objawy mogą dawać także inne choroby, np. astma czy choroby układu krążenia. To właśnie sprawia, że przewlekła obturacyjna choroba płuc jest późno rozpoznawana, często w takim stadium, gdy możliwości leczenia są mocno ograniczone. Szczególną trudność stanowi diagnoza – POChP a astma. Te dwie choroby mogą dawać podobne objawy, a leczenie znacznie się różni.

POChP – leczenie i najważniejsze badania
Najbardziej pomocnym i podstawowym badaniem diagnostycznym jest spirometria, które ocenia objętość powietrza wydychanego i wdychanego do płuc. Badanie spirometryczne jest w stanie najwcześniej wykryć POChP nawet wtedy, gdy objawy mają niewielkie nasilenie.
Kolejnymi metodami diagnostyki są wykonanie plazmografii i badania zdolności dyfuzji gazów w płucach (w przypadku POChP diagnozuje się zmniejszenie TLco). Pomocna jest także ocena tolerancji wysiłku fizycznego – na podstawie testu marszowego, sercowo-płucnej próby wysiłkowej z użyciem bieżni lub cykloergometru oraz dzięki monitorowaniu aktywności za pomocą odpowiednich sprzętów.
U pacjentów lekarz zleca RTG klatki piersiowej, pulsoksymetrię i gazometrię krwi tętniczej, posiew plwociny, a także morfologię krwi, EKG i echokardiografię serca, a u chorych poniżej 45 rż., niepalących papierosów – badania w kierunku niedoboru α1-antytrypsyny.
POChP i obturacja – kiedy jeszcze je podejrzewać?
W przypadku wystąpienia POChP i obturacji, w następstwie przewlekłego stanu zapalnego w drogach oddechowych, związanego z chorobą niedotlenienia oraz ograniczenia aktywności fizycznej, którą POChP niejako wymusza na chorym, dochodzi do rozwoju hiperkapnii, czyli wystąpienia całkowitej niewydolności oddechowej. Efektem jest zanik lub zaburzenia pracy mięśni szkieletowych, zmniejszenie masy mięśniowej, ubytek masy kostnej, możliwa niedokrwistość, zaburzenia czynności ośrodkowego układu nerwowego. Wystąpienie którychkolwiek z objawów powinno skłonić lekarza do szerszej diagnostyki w kierunku obturacyjnej choroby płuc.
Problematyczne są choroby współistniejące, często występujące zwłaszcza u osób w podeszłym wieku. Należą do nich nadciśnienie tętnicze, rozstrzenie oskrzeli, choroba niedokrwienna serca, udar mózgu, cukrzyca, zaburzenia lękowo-depresyjne oraz zaburzenia rytmu serca. Wszystkie one komplikują leczenie i pogarszają rokowanie u chorych na POChP. Ostatnie stadium choroby może także wiązać się z ryzykiem rozwoju raka płuca. Zaostrzenie POChP i obturacja płuc potęgują się na skutek infekcji bakteryjnych i wirusowych, ekspozycji na pył i zanieczyczenia, a także wówczas, gdy pacjent przerwie leczenie przewlekłe.
POChP – leczenie, czyli co pomaga postawić diagnozę?
Objawy zależą od stopnia zaawansowania choroby. Jak podstępne jest POChP? Leczenie zależy od momentu postawienia diagnozy i zdyscyplinowania pacjenta, a także dokładnego wywiadu lekarskiego i zaobserwowania przez specjalistę najbardziej typowych zmian w płucach.
Obturacja płuc jest poprzedzona kaszlem, dusznością po wysiłku, a potem w stanie spoczynku, chory może odczuwać nieuzasadniony lęk, stracić apetyt i chęć do życia. W badaniu lekarz słyszy furczenia, świsty, zmienia się wdechowe ustawienie klatki piersiowej. Gdy pacjent choruje na POChP, ostatnie stadium choroby wiąże się z nadużywaniem mięśni, które normalnie nie są zaangażowane w proces oddychania, a wydech u chorego odbywa się przez tzw. zasznurowane usta.
Jak leczyć POChP?
W leczeniu POChP skupiamy się na zatrzymaniu rozwoju choroby. Niestety nie ma możliwości jej cofnięcia. Wśród preparatów farmakologicznych podstawową rolę odgrywają leki rozszerzające oskrzela, kortykosteroidy wziewne oraz inne leki działające przeciwzapalnie. Jednakże najistotniejszą kwestią jest zaprzestanie palenia i unikanie biernego palenia, oraz aktywność fizyczna, dostosowana do zdrowia i wieku pacjenta.
Kluczowa jest rehabilitacja – minimum 6 tygodni, najlepiej ciągła pod okiem fizjoterapeuty, a po wykształceniu u chorego zdrowych nawyków – samodzielna rehabilitacja w warunkach domowych lub sanatoryjnych. Nie bez znaczenia jest edukacja – samego pacjenta, a także rodziny i bliskich, umiejętne reagowanie na występowanie zaostrzenia choroby i pilnowanie przyjmowania leków, zwłaszcza u osób z demencją lub tych, którzy nie poruszają się samodzielnie.

Musimy też pamiętać o wpływie zanieczyszczenia powietrza. Warto pomyśleć o sposobach na uniknięcie ciągłej ekspozycji na dym, pyły i spaliny, które niestety wpisały się w krajobraz naszych miast. Jednym z nich jest subterraneoterapia jednego dnia (Dzień dla Zdrowia), czyli metoda leczenia schorzeń układu oddechowego w specyficznym podziemnym klimacie Uzdrowiska Kopalni Soli Wieliczka.
Bibliografia:
- POChP [w:] Interna Szczeklika. Mały podręcznik 2019/20, pod red. Piotra Gajewskiego, Kraków 2019, s. 466-481.
- Ada Sawicka, Ewa Marcinowska-Suchowierska, Przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP) w wieku podeszłym, Postępy Nauk Medycznych, t. XXIV, nr 5, 2011.