Praca górnika w wielickiej kopalni soli bardzo zmieniała się na przestrzeni wieków. O tym, jak wyglądała, możesz dowiedzieć się przechodząc Trasę Górniczą w Kopalni Soli w Wieliczce.
Przejdź do akapitów:
Najwcześniejsze ślady świadczą o tym, że wydobycie soli kamiennej na terenach dzisiejszej Wieliczki miało już miejsce ponad 5 tysięcy lat temu. Prehistorycznych mieszkańców tych ziem trudno jednak nazwać górnikami, bo pozyskiwali oni sól, warząc ją z bijącej tu solanki. Dopiero po wyczerpaniu źródeł zaczęto wiercić pierwsze studnie, które później dały początek szybom i całej kopalni. Historia Kopalni Soli w Wieliczce rozpoczyna się na przełomie XII i XIII wieku. To właśnie wtedy pojawiły się pierwsze wzmianki o pracujących w niej górnikach.
Od początku byli oni objęci dość troskliwą, jak na tamte czasy, opieką władcy. Rządzący tymi ziemiami książę Henryk IV Probus ufundował bowiem kopalnianą łaźnię, w której na górników czekali cyrulicy oferujący zmęczonym pracą w kopalni drobne zabiegi. W swojej opiece nad wielickimi górnikami jeszcze dalej poszedł Kazimierz Wielki, który nakazał w mieście budowę szpitala leczącego choroby będące wynikiem pracy pod ziemią. Nie powinno to dziwić, praca górnika w kopalni z pewnością nie była łatwa.
Praca górnika – od kopacza do szybowego
Przez wieki rytm wydobycia soli w Polsce – i samej Wieliczce – nadawały miarowe uderzenia kilofa. Zawody wykonywane pod ziemią były różne. Za wydobywanie soli odpowiadali kopacze. Zanim jednak znaleźli się w miejscu pracy, wcześniej musiało ono zostać przygotowane przez piecowego. Nazwa „piec” w Wieliczce nie oznaczała jednak paleniska, a chodnik, w którym kopacz poszukiwał złoży soli. W piecu czasem towarzyszyli mu kruszak wraz z żabnym. Ten pierwszy, jak nietrudno się domyślić, zajmował się kruszeniem soli wydobytej przez kopacza, drugi zaś – zbieraniem resztek soli.
Zanim jednak wydobyta sól trafiła do żupnika (zarządcy kopalni), musiała pokonać drogę od pieca aż do wlotu szybu. Na powierzchnię docierała w postaci bałwanów lub w beczkach, załadowana przez beczkowego i wciągana ręcznym kołowrotem przez kilku rotnych. Transport soli w kopali był zadaniem walaczy (zajmujących się toczeniem solnych bałwanów), wozaków (prowadzących wózki wyładowane bryłami soli) oraz trybarzy, których zadaniem była opieka nad znajdującymi się pod ziemią końmi. Jak widać, stanowiska pracy w kopalni różniły się stopniem trudności i odpowiedzialności.
Nie tylko górnicy – inne zawody wykonywane pod ziemią
By kopalnia w Wieliczce mogła sprawnie funkcjonować, potrzebna była jednak praca nie tylko tych ludzi, ale też wykwalifikowanych specjalistów. Choć praca jako górnik była niezwykle ważna, istotną rolę pełnili m.in. inżynierowie wentylacji. To dzięki nim do chodników docierał tlen, który pod ziemią był na wagę złota. Równie ważna była praca geologów, geometrów (zastąpionych później przez mierniczych) oraz cieśli, którzy dbali o cembrowanie szybów i resztę drewnianych elementów.
Kopalnia soli dawniej nie mogła wydajnie działać bez kadry kierowniczej – a więc dozoru. To właśnie dzięki tym pracownikom kopalnia w Wieliczce na co dzień była bezpiecznym i dobrze zorganizowanym miejscem. Dzielili się oni na dozór wyższy (a więc dyrektorów i naczelnych inżynierów), średni (składający się ze sztygarów, oddziałowych i zmianowych) oraz niższy, w skład którego wchodzili nadgórnicy i pomocnicy sztygarów.
Na 3 godziny zostań górnikiem i zobacz, jak wyglądała praca pod ziemią
Kopalnia soli w dawnej Polsce, a konkretnie Wieliczce, była perfekcyjnie działającym organizmem. Przez wieki zmieniała się specyfika jej pracy, pojawiały się nowe zawody, zaś inne odchodziły w zapomnienie. Tylko jedno wciąż było takie samo – świetna organizacja pracy i poświęcenie, z jakim wykonywali ją ludzie zatrudnieni w wielickich podziemiach. Dziś, gdy przeznaczenie wielickich szybów się zmieniło, odwiedzający kopalnię turyści mają niepowtarzalną okazję przekonać się, jak wyglądało życie tych, którzy niegdyś każdego dnia schodzili pod ziemię.
Wszystko dzięki Trasie Górniczej, która w ciągu trzech godzin prowadzi zwiedzających przez labirynt korytarzy rozpoczynający się najstarszym szybem – Regis. W tym czasie ubrani w robocze stroje oraz wyposażeni w kaski i lampy goście pod okiem doświadczonego przewodnika dowiedzą się, jak wyglądała codzienność solnej żupy oraz jakie obrzędy były z nią związane. I, co najważniejsze, jakiego zaangażowania wymagała praca górników. Na Trasie Górniczej czeka na nich bowiem wiele zadań, z którymi pracownicy kopalni mierzyli się każdego dnia.
