Zabytki Małopolski – co warto zobaczyć?

Jak kraj długi i szeroki, znajdziemy w nim wiele fascynujących miejsc wartych zwiedzania. Dlaczego celem wyprawy powinna być jednak Małopolska? Zabytki, pomniki historii czy szlaki tego regionu przyciągają turystów z kraju i ze świata. Jest to ważna kulturowo kraina, na której odcisnęła ślad historia Polski. W samym sercu regionu – Krakowie mnożą się atrakcje godne uwagi. Ale tu zabytki Małopolski się nie kończą. W każdej jej części znajdziemy miejsca, które warto odwiedzić.

Co warto zwiedzić w Małopolsce?

Chciałoby się powiedzieć: wszystko! Bo przecież każdy zakątek południa Polski jest ciekawy i w tak wielu miejscach znajdziemy przepiękne krajobrazy, fantastyczne historie, niesamowite pokazy siły czy sprytu natury oraz intrygujących ludzi ‒ czyli jednym słowem to, co może zachwycić każdą i każdego z nas. A przy tym sprawić, że do danego miejsca będziemy chcieli wracać.

Forma artykułu wymaga jednak pewnych konkretów, których i Ty ‒ drogi Czytelniku i Czytelniczko ‒ z pewnością oczekujesz! Nie pozostaje zatem nic innego, jak odpowiedzieć na to intrygujące pytanie: „co można i warto zwiedzić w Małopolsce?”. Jak to zrobimy? Zapraszamy Cię w podróż po Małopolsce: po tym, co warto tu zobaczyć i co warto zwiedzać ‒ tym razem przy pomocy słów.

Zabytki Małopolski ‒ perełki mniej i bardziej znane

Jakie zabytki znajdują się na małopolskiej liście zabytków? To wyjątkowo obszerna lista. Już samo odwiedzenie wszystkich zabytków w Krakowie zajęłoby kilka dni. A przecież województwo małopolskie to także Wieliczka, Bochnia, Muszyna, Nowy Targ, Tarnów, Bukowina Tatrzańska czy Zakopane! Z tego ogromnego zbioru zabytków w Małopolsce wybraliśmy dla Ciebie kilka pozycji, które warto odwiedzić przynajmniej raz w życiu.

Odkryj skarby Małopolski ‒ obiekty historyczne, które oczarują każdego

Małopolska to region, który przechowuje w sobie wiele tajemnic przeszłości, skrywając między swoimi wzgórzami i dolinami ślady dawnych cywilizacji. To tutaj, w cieniu starych drzew i przy brzegach krystalicznych rzek, znajdują się obiekty historyczne, które były świadkami wielkich wydarzeń, jakie kształtowały losy Polski oraz Europy. 

Zamek Królewski na Wawelu – kolebka polskiej historii

Kraków – to tu należy zacząć wycieczkę, jeśli chcemy odkryć najciekawsze zabytki Małopolski. Zalicza się do nich okazały rynek krakowski – z Sukiennicami, kościołem Mariackim oraz urokliwymi kamienicami. Główną atrakcją wycieczek po dawnej stolicy Polski jest jednak Wawel ‒ imponująca siedziba królewska usytuowana na wapiennym wzgórzu. To najwspanialsze dzieło architektury renesansowej w kraju, choć perła Wawelu – katedra ‒ to wyjątkowy przykład architektury gotyckiej. Na zwiedzanie zamku, wież, komnat, skarbca oraz wspaniałych ogrodów można spokojnie poświęcić cały dzień. Szczegółowe informacje i pomysły na zwiedzanie Krakowa w dwa dni, znajdziesz w poradniku ‒ na naszym blogu Kopalnia Wiedzy.

Inne zamki i ruiny w Małopolsce

Gdy wymieniamy zabytki Małopolski, na liście nie może zabraknąć zamku w Niepołomicach. W XIV wieku król Kazimierz Wielki wybudował w Niepołomicach zamek, który w okresie panowania Jagiellonów był drugą po Wawelu siedzibą królewską. Dziś zachęca do zwiedzania interesującymi krużgankami, przestrzennym placem i licznymi wystawami muzealno-historycznymi.

Na południu Małopolski, nieopodal miejscowości Niedzica-Zamek, znajduje się wzniesiony w XIII wieku zamek, który pełnił funkcję węgierskiej fortyfikacji na północy kraju. Choć niewiele osób o tym wie, budowla znalazła się na terytorium Polski dopiero po I wojnie światowej. Wnętrza tego zabytku Małopolski zostały przerobione w 1963 roku na muzeum, które mogą odwiedzać turyści. Oprócz zamku można zobaczyć również spichlerz oraz wozownie. Warto wiedzieć, że po przeciwległej stronie jeziora, leżącego u stóp tej fortyfikacji, znajduje się zamek w Czorsztynie.

Interesują Cię zamki w Małopolsce? Kolejnym z ciekawych obiektów zabytkowych jest zamek Pieskowa Skała. Znajduje się on ok. 28 km od Krakowa. Podobnie jak zamek w Ojcowie Pieskowa Skała była ważnym ogniwem w łańcuchu fortyfikacyjnym broniącym drogi handlowej z Krakowa na Śląsk. Obecnie w zamku udostępniona jest nowoczesna ekspozycja, a latem odbywają się tam plenerowe koncerty muzyczne.

Interesujące zabytki w Małopolsce to także dwie części średniowiecznego zamku w Tarnowie, czyli ponad 2000 metrów kwadratowych powierzchni otoczonej murami. Ruiny zamku na wzgórzu św. Marcina to gratka dla miłośników archeologii. 

Zabytkowe obiekty sakralne z ziemi małopolskiej

Gdy przyjrzymy się budynkom i miejscom zapisanym w rejestrze zabytków, wiele ciekawych miejsc w Małopolsce znajdziemy, rzecz jasna, w Krakowie. Po wizycie na Wawelu dobrze jest skierować kroki w stronę Podgórza, na drugą stronę Wisły. Na końcu Rynku Podgórskiego znajdziemy słynny kościół św. Józefa ‒ zabytek zaprojektowany na początku XX wieku przez architekta Jana Sas-Zubrzyckiego. Okazała budowla w stylu neogotyckim stanowi spójne połączenie z nowocześnie zaprojektowanym na ówczesne czasy rynkiem. W pobliżu kościoła można zobaczyć szereg oryginalnych kamienic, udać się na spacer na Krzemionki lub podziwiać widoki z pobliskiego Kopca Krakusa.

Z kolei będąc we wspomnianym już Tarnowie, warto wstąpić do Bazyliki Katedralnej Narodzenia Najświętszej Marii Panny. To trzynawowa budowla wzniesiona w stylu gotyckim, która następnie była wielokrotnie przebudowywana. Pierwotny kościół wybudowany został jeszcze w 1330 roku, tuż po lokacji miasta, i stanowił świątynię parafialną. W 1783 roku z mocy dekretu Józefa II utworzono diecezję tarnowską, a kościół zaczął pełnić funkcję katedry. Najwyższy punkt tego zabytkowego budynku − wieża − dobudowana została znacznie później, bo dopiero w 1891 roku. Dziś bazylika katedralna znajduje się w sercu Tarnowa i nadal stanowi główny ośrodek kultu.

Z Tarnowa jedziemy nieco bardziej na południe, gdyż rejestr zabytków województwa małopolskiego zawiera również przepiękny drewniany kościółek pw. św. Anny, znajdujący się na terenie Nowego Targu. Pochodzi on aż z XV wieku, choć wielokrotnie był przebudowywany i restaurowany. Wieża kościoła prawdopodobnie została dobudowana później. Budowlę wykonano w stylu późnogotyckim. Zastosowano tu konstrukcję zrębową, która znana jest w budownictwie jeszcze od czasów prehistorycznych. Co ciekawe, co drugą niedzielę w świątyni odprawiana jest msza w nadzwyczajnej formie rytu rzymskiego, czyli po łacinie.

Ta sama patronka, również zabytek drewniany, jednak tym razem jeszcze bliżej Tatr. Kościół św. Anny na Harendzie choć znajduje się obecnie w Zakopanem, tak naprawdę został wybudowany w 1719 roku w Zakrzowie, w powiecie wadowickim, nieopodal Kalwarii Zebrzydowskiej. Drewniany budynek przeniesiono w latach 1947-1948. Za przenosiny budowli odpowiada zięć słynnego Jana Kasprowicza, Władysław Jarocki, który zatroszczył się również o namalowanie obrazów do ołtarza.

Wśród zabytkowych obiektów sakralnych z Małopolski warto wymienić też synagogi. Te, które polecamy w tym zestawieniu to zabytki ulokowane na krakowskim Kazimierzu, który ‒ co ciekawe ‒ w średniowieczu stanowił osobne miasto, oddzielone od Krakowa rzeką. Aktualnie to historyczna dzielnica Krakowa, gdzie po dziś dzień zachowały się takie zabytkowe synagogi jak − Synagoga Stara, Synagoga Izaaka, Synagoga Kupa, Synagoga Wysoka oraz Synagoga i Cmentarz Remuh ‒ a część z nich wciąż jest czynna. Kazimierskie synagogi znajdują się w niewielkiej odległości od siebie. W ich wnętrzach zachowano oryginalne dekoracje ścienne, wyposażenie i malowidła. Wszystkie z nich pełnią funkcje muzeum i są świadectwem minionych czasów, organizuje się w nich koncerty, wystawy i zajęcia dla dorosłych oraz dzieci.

Kalwaria Zebrzydowska – wartości duchowe oraz artystyczne

Wśród zabytków Małopolski znajdują się miejsca o wielkim znaczeniu dla kultu religijnego. Historia klasztoru bernardynów w Kalwarii Zebrzydowskiej jest związana z postacią Mikołaja Zebrzydowskiego, który był wojewodą krakowskim i jednocześnie fundatorem klasztoru. Dzisiaj Sanktuarium Męki Pańskiej i Matki Bożej oraz klasztor bernardynów w Kalwarii Zebrzydowskiej łączy wzniosłą architekturę barokową z pięknem przyrody. Zespół architektoniczno-krajobrazowy dopełnia urokliwy park pielgrzymkowy z kapliczkami, malowniczymi alejkami oraz punktami widokowymi. 

Zespół cerkwi Łemkowskich – ślady dawnej kultury

W Polsce niewiele jest miejsc, w których ostały się ślady kultury i sztuki cerkiewnej. Na południowym wschodzie Małopolski znajduje się wyjątkowa pod tym względem kraina. Krajobrazy Łemkowszczyzny naznaczone są charakterystycznymi kopułami cerkiewnymi. Poznanie historii tych urokliwych zabytkowych świątyń, ułatwi powstały w 2000 roku Krynicki Szlak Cerkwi Łemkowskich, który zapoznaje zwiedzających z dwunastoma zabytkowymi, murowanymi lub drewnianymi, cerkwiami o fantazyjnych kształtach.

Cmentarze i miejsca pamięci

Skoro już wspomnieliśmy o Cmentarzu Remuh, warto na chwilę zatrzymać się przy tym temacie. Ciekawym miejscem do odwiedzenia są stare krakowskie cmentarze, które ozdabiają liczne rzeźby i pomniki. Przy ul. Miodowej znajduje się odremontowany, klimatyczny cmentarz żydowski, który można odwiedzić przy okazji świąt i rocznic. Wśród innych zabytków tego rodzaju znajdują się Cmentarz Rakowicki czy Stary Cmentarz Podgórski. Zwiedzanie cmentarzy można połączyć z wizytą w pobliskich kościołach, dowiedzieć się więcej na temat życia dawnych mieszkańców i lepiej poznać historię regionu.

Obóz koncentracyjny Auschwitz-Birkenau – symbol zagłady

Zabytki województwa Małopolskiego to w dużej mierze piękne zamki, kościoły i cerkwie. Nie sposób jednak nie wspomnieć o miejscu, które jest żywą lekcją tragicznej historii oraz symbolem okrucieństwa niemieckiego okupanta. Mowa o niemieckim obozie koncentracyjnym Auschwitz-Birkenau, którego historię wręcz należy poznać oraz oddać hołd pomordowanym w nim tysiącom ofiar. Trudno w tym przypadku mówić o kulturowym dziedzictwie czy dorobku. Auschwitz-Birkenau istnieje jednak jako ważne miejsce pamięci pielęgnowane ku przestrodze dla przyszłych pokoleń.

Układy urbanistyczne i zabytkowe zespoły w Małopolsce

Będąc w Krakowie, trzeba zatrzymać się na chwilę w dzielnicy Nowa Huta. Niezwykła, socrealistyczna zabudowa tej części miasta znacznie różni się od pozostałych dzielnic. Nowa Huta słynie z powiązania z okresem PRL − możesz tutaj wziąć udział w zwiedzaniu miasta trabantem lub nyską. Do Krajowego Rejestru Zabytków wpisany jest z kolei cały układ urbanistyczny dzielnicy! Warto więc spacerować i zwiedzać. To tutaj czeka na turystów słynna Aleja Róż, przyjemne kawiarnie usytuowane w pobliżu Placu Centralnego, a także dawne zabudowania Kombinatu. Miłośnikom przyrody spodoba się spacer pobliskimi Łąkami Nowohuckimi, warto także odwiedzić Muzeum Nowej Huty.

Małopolska to nie tylko Kraków! Na południu kraju, wjeżdżając w obszar Beskidu Sądeckiego, dotrzesz do miasteczka Muszyna. Słynie ona z pięknej drewnianej zabudowy, ujęć wody mineralnej i zapierających dech w piersi widoków na góry. W rejestrze zabytków ujęte są poszczególne budynki, ale i całe miasto. W miejscu dzisiejszego rynku krzyżowały się dawne szlaki handlowe, a drobne uliczki w centrum pną się ciekawie w stronę wzgórza Malnik. Pod płytą dawnego rynku znajdują się starodawne piwnice ratusza, a na samej płycie warto zobaczyć zabytkowe kapliczki św. Floriana oraz św. Nepomucena.

Prawdziwym zagłębiem ciekawych zabytków architektonicznych i miejscem, które warte jest odwiedzenia podczas zwiedzania Małopolski jest Chochołów. Jeśli odwiedzasz pobliskie zamki w Małopolsce, np. w Krościenku nad Dunajcem, udaj się na wycieczkę do Chochołowa. Chochołów to zabytkowa góralska wieś o drewnianej zabudowie, wpisana do rejestru zabytków w 1965 r. jako rezerwat urbanistyczny i architektoniczny. Obecnie w rejestrze zabytków znajduje się aż 108 chałup góralskich. W miejscowości można zajrzeć także do ciekawego architektonicznie kościoła św. Jacka.

Twierdze, fortyfikacje i zabytkowe parki

Nieco nietypowe zabytki w Małopolsce dla miłośników historii i dawnych fortyfikacji to liczne forty, dobrze zachowane i remontowane na mapie Krakowa: 

● Fort 31 „Św. Benedykt”, Krzemionki ‒ można go odwiedzić przy okazji Otwartych Dni Podgórskich Drzwi;

● Fort 52 Borek, Podgórze ‒ tutaj od niedawna funkcjonuje oddział Muzeum Krakowa i odbywają się rozmaite zajęcia artystyczne i warsztaty;

● Fort III Kleparz, ul. Kamienna ‒ w tym odremontowanym zabytku Małopolski organizowane są z kolei wydarzenia muzyczne i spotkania z artystami.

Przy sprzyjającej pogodzie idealnym miejscem na zwiedzanie Krakowa są zabytkowe parki i tereny zielone. 

● Park Bednarskiego po rewitalizacji zachęca do uprawiania sportów, proponuje atrakcje dla dzieci i dorosłych. 

● W Parku Jordana dostępne są tereny zielone, boiska do gry w koszykówkę lub siatkówkę, a także wodny plac zabaw dla dzieci i mnóstwo alejek do spacerowania. 

● Z kolei w Ogrodzie Botanicznym przy ul. Kopernika możesz poznać egzotyczne gatunki roślin, odwiedzić okazałą szklarnię lub obserwować rzadkie gatunki ptaków i miejskich ssaków. 

Bardzo oryginalnym miejscem na mapie małopolskich miejsc zabytkowych jest też Sądecki Park Etnograficzny. To największy skansen w Małopolsce prezentujący architekturę drewnianą i tradycyjną kulturę ludową lokalnych grup etnograficznych – Lachów, Pogórzan i Górali Sądeckich oraz grup etnicznych: Łemków, Niemców i Cyganów. W Parku tym zaprezentowano elementy z różnych okresów historycznych Nowego Sącza i okolic – dzięki temu można lepiej poznać historię i złożoną kulturę tego niezwykłego miasta. Zwiedzanie skansenu dobrze jest zaplanować w słoneczny dzień i połączyć z piknikiem lub wizytą w nowej części miasta.

Kopalnia Soli „Wieliczka” – podziemne zabytki Małopolski

Małopolska kryje w swoim sercu atrakcję, która jest absolutnym punktem obowiązkowym każdej wycieczki – mowa o Kopalni Soli „Wieliczka”. To miejsce, które nie tylko od 1978 roku dumnie figuruje na liście światowego dziedzictwa UNESCO. Kopalnia stanowi świadectwo tego, jak wielką rolę przemysłową w historii naszego kraju odegrała sól. Już w średniowieczu surowiec ten, nazywany białym złotem, odgrywał kluczową rolę nie tylko w konserwacji żywności i zabiegach pielęgnacyjnych, jak przekonani byli Rzymianie, ale również jako cenny surowiec handlowy, przynoszący średniowiecznej Polsce bogactwo.

Kopalnia odkrywa dla turystów nie tylko podziemne tajemnice. Jest również miejscem o bogatym znaczeniu przyrodniczym, kulturowym i artystycznym. W jej wnętrzach można podziwiać solankowe jeziora, pejzaże górniczych wyrobisk, cudowne kaplice – w tym najpiękniejszą Kaplicę św. Kingi – oraz wspaniałe rzeźby wykonane z naprawdę nietypowego materiału, jakim jest sól.

Kopalnia Soli „Wieliczka” jako turystyczna perła Małopolski

Kopalnia Soli „Wieliczka” otwiera swoje podziemia zarówno dla indywidualnych poszukiwaczy przygód, jak i dla grup zorganizowanych, pragnących wspólnie odkrywać sekrety wielickich wyrobisk. 

Każdy krok w głąb kopalni to podróż przez żywą historię, którą solne ściany opowiadają od wieków.

Trasa Turystyczna ‒ odkryj niezwykłe dziedzictwo Polski

Gdy wybierzesz kręte podziemne korytarze Trasy Turystycznej, zobaczysz prawdziwe dzieła sztuki wykonane nie tylko rękoma rzeźbiarzy-górników. Formujące się przez tysiące lat naturalne solne formy naskalne u każdego wzbudzą zachwyt nad potęgą sił natury.

Doświadczysz niezwykłej atmosfery solnych kaplic, gdzie blask delikatnie odbija się w świetle kryształowych żyrandoli, tworząc niepowtarzalne efekty wizualne. W tych podziemnych sanktuariach czas zdaje się płynąć wolniej, a cisza i spokój pozwalają na chwilę refleksji.

Przemierzając długie solne korytarze, natkniesz się na ekspozycje maszyn i urządzeń, które przybliżą Ci historię pracy górników, pokazując, jak zmieniały się techniki wydobycia soli na przestrzeni wieków. Odkryjesz, jak sól wpływała na rozwój gospodarczy i kulturalny regionu oraz całej Polski.

 

Trasa Górnicza ‒ wciel się w rolę śleprów!

W sercu kopalnianych głębin, gdzie echo pracy górników wciąż rezonuje w podziemnych solnych korytarzach, Trasa Górnicza otworzy przed Tobą drzwi do świata, w którym każdy krok jest odkryciem. W miejscu, gdzie ciemność staje się Twoim towarzyszem, a jedynym źródłem światła jest górnicza lampa, poczujesz pulsującą energię niegdyś tętniących pracą solnych wyrobisk.

Zostaniesz wyposażony w narzędzia górnicze, co pozwoli Ci nie tylko na dotknięcie, ale i na praktyczne doświadczenie dawnych metod wydobycia soli. Będziesz śledzić ślady minionych epok, odkrywając narzędzia i techniki wielickich górników. Wokół Szybu Regis, przez komory i zaułki, które niegdyś rozbrzmiewały echem mozolnej pracy, odkryjesz, jak pasja i trud pracowników kopalni kształtowały ten podziemny świat przez wieki.

Trasa Górnicza to więcej niż zwiedzanie; to podróż w głąb siebie, gdzie w ciszy podziemnych komór odnajdziesz echa dawnych czasów i poczujesz radość z przezwyciężenia własnych ograniczeń.

Szczęść Boże! ‒ czyli na Szlaku Pielgrzymkowym

Zwiedzając Szlak Pielgrzymkowy „Szczęść Boże” w wielickiej kopalni, przekonasz się, jak wiara górników solnych ukształtowała podziemną przestrzeń i przyczyniła się do powstania wielu wyjątkowych dzieł sztuki – od sakralnych rzeźb aż po Kaplicę św. Kingi. Odkryjesz ponad 40 solnych miejsc kultu religijnego, które ukazują głęboką religijność górników, stanowiącą źródło ich wytrwałości. Szlak ten jest nie tylko pielgrzymką, ale również wyjątkowym dowodem ludzkiej duchowości, głęboko zakorzenionej w tajemniczych zakamarkach Kopalni Soli „Wieliczka”.

Masz wolny weekend? Odwiedź Małopolskę!

Małopolska to skarbnica wiedzy dla tych, którzy pragną zgłębić historię, ale też przestrzeń dla tych, którzy szukają spokoju wśród zabytków przeszłości. Już wiesz, co warto zwiedzić w Małopolsce. Już wiesz, że to tutaj historia łączy się z teraźniejszością, tworząc niezapomniane wrażenia i inspirujące doświadczenia. Każde miejsce historyczne w Małopolsce to żywa lekcja historii, która czeka właśnie na Ciebie!