Kaplica św. Kingi to bez wątpienia największy skarb Kopalni Soli w Wieliczce. W jej wnętrzu warto zwrócić uwagę nie tylko na piękny, trzyczęściowy ołtarz czy kryształowe żyrandole wykonane z soli, ale również na znajdujące się na solnych ociosach płaskorzeźby. Na jednej z nich przedstawiony został Tomasz Apostoł. Dlaczego to właśnie on znalazł się w podziemnej świątyni i co wspólnego ma z nim św. Tomasz z Akwinu? Oto ciekawostki, które Cię zaskoczą.
Przejdź do akapitów:
Płaskorzeźba – inaczej relief – to kompozycja rzeźbiarska stworzona w płycie kamiennej, drewnianej lub metalowej z pozostawieniem tła. Oczywiście płaskorzeźby, które można podziwiać w wielickiej kopalni, wyrzeźbione zostały w solnej skale – to właśnie jeden z powodów, dla których okazują się one tak niezwykłe i unikatowe. Sól jest bowiem jednym z najtrudniejszych na świecie materiałów rzeźbiarskich. Wystarczy jeden nieostrożny ruch lub ukryte w bryle solnej mikropęknięcie, by cały wysiłek artysty poszedł na marne!
Solne dzieła sztuki można zobaczyć między innymi w Kopalni Soli „Wieliczka” w Kaplicy św. Kingi położonej 101 metrów pod ziemią. Wielicka kaplica to jedna z największych na świecie i najpiękniejszych podziemnych świątyń, w której na ścianach podziwiać można m.in. sceny biblijne takie jak „Ucieczka do Egiptu”, „Wesele w Kanie Galilejskiej”, „Rzeź Niewiniątek” czy „Niewierny Tomasz”. Biblia i wiara w Boga były ogromnym źródłem inspiracji dla górników-rzeźbiarzy.
Czy wiedziałeś jednak, że Kaplica św. Kingi znajduje się nie tylko w Wieliczce, ale także w drugiej z tzw. Żup krakowskich, Kopalni Soli w Bochni? Tam jednak pod ziemią znalazł się inny święty Tomasz, a mianowicie św. Tomasz z Akwinu. Co ich łączy? Wyjaśniamy!
Kim był św. Tomasz Apostoł?
Postać biblijna, męczennik chrześcijański, jeden z 12 apostołów Chrystusa oraz święty między innymi Kościoła katolickiego, prawosławnego i anglikańskiego (ale również ormiańskiego, koptyjskiego, luterańskiego, a nawet syryjskiego)– to właśnie Apostoł Tomasz, któremu przypisuje się założenie Kościoła malabarskiego, czyli wspólnoty chrześcijan w Indiach, należących do różnych Kościołów wschodnich.
W kręgu kultury katolickiej, św. Tomasz jest przede wszystkim patronem małżeństw, ale jest także patronem dwóch krajów (Indii i Portugalii) oraz opiekunem teologów, kamieniarzy, murarzy, stolarzy, cieśli, geodetów, budowniczych i architektów. Wierni modlą się do niego w chwilach zwątpienia. Chociaż w języku potocznym „niewierny Tomasz” to synonim sceptyka, jak powiedział niegdyś papież Grzegorz Wielki: „Więcej pomaga naszej wierze niewiara Tomasza niż wiara Apostołów”.
„Niewierny Tomasz” – jedna z wielickich płaskorzeźb
W Kaplicy św. Kingi w Kopalni Soli „Wieliczka” znajdziemy kilka pięknych płaskorzeźb, które wykonali wieliccy górnicy-rzeźbiarze. Część z nich wykonana została przez artystów-amatorów po prostu z potrzeby serca. To właśnie wieliccy górnicy zajęli się ozdabianiem największej atrakcji wielickiej kopalni, co zajęło im blisko 70 lat. Dziś wszystkie stworzone w niej dzieła sztuki rozświetlają zjawiskowe żyrandole wykonane z solnych kryształów, które rozlewają swoje ciepłe światło na imponującą komorę – długą na ponad 54 metry, wysoką na metrów 12 i szeroką na 18 metrów wielicką kaplicę św. Kingi. Światło pada również na wyjątkowe płaskorzeźby, w tym przedstawienie biblijnego Tomasza autorstwa Antoniego Wyrodka, który stworzył także „Ostatnią Wieczerzę”, inspirowaną dziełem Leonarda da Vinci.
W centralnym punkcie dzieła stworzonego przez Antoniego Wyrodka widzimy postać Jezusa odsłaniającego swoje rany. Poniżej znajduje się klęczący św. Tomasz, próbujący włożyć swoje palce w bok Jezusa. Wokół nich zgromadzeni są inni apostołowie, którzy z ciekawością obserwują całe to wydarzenie. Dlaczego wieliccy górnicy uznali, że właśnie ta biblijna scena powinna ozdobić wnętrze podziemnej świątyni?
Niewierny Tomasz – przekaz biblijny i nie tylko
Wizerunek św. Tomasza Apostoła to popularny w sztuce sakralnej motyw zaczerpnięty z Ewangelii św. Jana Nowego Testamentu, będący odniesieniem do słów św. Tomasza – „Jeżeli na rękach Jego nie zobaczę śladu gwoździ i nie włożę palca mego w miejsce gwoździ, i nie włożę ręki mojej do boku Jego, nie uwierzę”. Apostoł wypowiedział je po pierwszym objawieniu Jezusa, przy którym nie był obecny. Dlatego podczas kolejnego objawienia Jezus zwrócił się do niego następującymi słowami – „Podnieś tutaj swój palec i zobacz moje ręce. Podnieś rękę i włóż do mego boku, i nie bądź niedowiarkiem, lecz wierzącym!”. Stąd właśnie wziął się przydomek Apostoła – „niewierny Tomasz”.
Biblia zawiera jednak także kilka innych kluczowych fragmentów odnoszących się do św. Tomasza. To właśnie św. Tomasz powiedział do apostołów, gdy Jezus zamierzał udać się do Jerozolimy: „Chodźmy także i my, aby razem z Nim umrzeć”. Obecny był on również, jak podaje św. Jan, nad jeziorem Genezaret na spotkaniu ze Zmartwychwstałym Jezusem, Dzieje Apostolskie wymieniają go także wśród apostołów zgromadzonych w Wieczerniku.
Symboliczne jest także imię, które nosił apostoł. Tylko imiona trzech apostołów znacząco odbiegały od reszty – Filip, Andrzej i Tomasz właśnie. Są to bowiem imiona teoforyczne, czyli zawierające w sobie imię Boga. Hebrajska forma t’om i aramejska t’oma oznacza „bliźniaka”. Nie wiadomo jednak, czyim bratem bliźniakiem był św. Tomasz. Według legendy miał on rodzeństwo, z kolei agnostycy twierdzą, że był bratem-bliźniakiem samego Chrystusa. Niezależnie od tego, jaka jest prawda, niewierny Tomasz okazał się dla wielu, być może także i dla górników-rzeźbiarzy, najbardziej ludzkim ze świętych – pozwalał uwierzyć, że nawet w chwilach zwątpienia, można odnaleźć właściwą drogę.
Kaplica św. Kingi i św. Tomasz z Akwinu – co mają ze sobą wspólnego?
Św. Tomasz z Akwinu ma z Tomaszem Apostołem wiele wspólnego. Obaj zostali świętymi Kościoła katolickiego, noszą to samo teoforyczne imię, a także opierali się w swojej wierze na argumentach. To właśnie Akwinata wprowadził do teologii pojęcie dowodu, uczynił ją nauką, a także stworzył pięć racjonalnych potwierdzeń istnienia Boga.
Umieszczony w wielickiej Kaplicy św. Kingi krzyż symbolizuje wszystkie cztery polskie kopalnie soli, w tym kopalnię w Bochni, która także ma swoją Kaplicę św. Kingi (wcześniej – do 1747 roku – „Nowa Kaplica Świętych Aniołów Stróżów”). Znajdują się w niej rzeźby przedstawiające św. Kingę, św. Jana Nepomucena, św. Wojciecha i św. Tomasza z Akwinu – imiennika słynnego apostoła, który jego „niewierność”, wywołaną brakiem namacalnego dowodu, przekuł na stworzenie pięciu argumentów przemawiających za istnieniem Boga, a więc i jego Syna, którego – w przeciwieństwie do poprzednika – nie mógł nigdy zobaczyć.
Nie tylko „Niewierny Tomasz” – niezwykłe podziemne dzieła sztuki
Zwiedzanie kaplicy św. Kingi jest elementem zarówno Trasy Turystycznej, jak i Szlaku Pielgrzymkowego „Szczęść Boże”. Dlatego każdy turysta, który wybierze jeden z tych dwóch wariantów zwiedzania wielickich podziemi, będzie miał szansę zobaczyć na własne oczy wykute w soli płaskorzeźby, w tym tę przedstawiającą św. Tomasza.
W tej najpiękniejszej i największej solnej j świątyni znajduje się jednak także szereg innych niezwykłych dzieł sztuki, na które warto zwrócić uwagę. Wszystkie możesz zobaczyć zarówno na żywo, jak i online, wybierając się na wirtualny spacer po podziemnej Wieliczce.
