Każdy z nas nie raz spotkał się z określeniem „kamienie szlachetne”, ale na pewno nie każdy potrafi prawidłowo zdefiniować owe dzieła natury. Część z nich spotykamy w życiu codziennym, jednak najdroższe kamienie szlachetne są naprawdę wyjątkowe. Nic więc dziwnego, że osiągają niebotyczne ceny. Poznajmy bliżej diamenty, jadeity i serendibity.
Przejdź do akapitów
Kamienie szlachetne – co to?
Kamienie szlachetne, nazywane także kamieniami jubilerskimi, to odmiany niektórych minerałów i skał, które są rzadko spotykane, wartościowe, przeźroczyste, jednorodne i czyste. Czym wyróżniają się na tle zwykłych minerałów i skał kamienie szlachetne? Właściwości, które je charakteryzują to intensywny połysk, efektowne zabarwienie lub jego całkowity brak, duża trwałość i wysoka twardość – wynosząca więcej niż 7 w skali Mohsa, która ma 10 stopni i im bliżej do 10, tym oznacza twardszy materiał. Kamienie, które mają niższą twardość i nie są aż tak trwałe, nazywamy kamieniami półszlachetnymi – są to między innymi agat, jaspis i malachit.
Kamienie szlachetne – rodzaje
Na początku warto podkreślić, że do kamieni szlachetnych zaliczamy także perły naturalne, akwamaryny, rubiny i koral naturalny. Jak można podzielić kamienie szlachetne? Rodzaje, jakie wyróżniamy to między innymi diament, szmaragd, szafir, topaz, turmalin, skapolity, aleksandryt czy beryl. Wiele z nich jest szczególnie cennych i wyjątkowych – wybraliśmy te, które naszym zdaniem są najciekawsze.
Jadeit – niepozorny kamień szlachetny
Jadeit to minerał należący do gromady krzemianów łańcuchowych i grupy minerałów rzadkich. Jego nazwa pochodzi od amuletów noszonych przez hiszpańskich konkwistadorów w celu ochrony przed dolegliwościami ze strony nerek. Były one nazywane je piedra de ijada (pol. kamień lędźwiowy) i stąd nazwa jadeit.
Najczęściej jadeit występuje w kolorze jasnozielonym, ale jego barwa może wpadać także w odcienie niebieskiego, żółtego, a nawet czarnego. Jadeit nigdy nie jest całkowicie przeźroczysty, ale im bardziej przeźroczysty, tym wyższą cenę osiąga.
Czy jadeit to najdroższy kamień świata? Owszem – jego rzadka odmiana o nazwie jadeit cesarski osiąga ceny dochodzące do ponad trzech milionów dolarów za karat. Rekord cenowy padł w 1997 roku na aukcji Christie’s w Hongkongu, gdzie za naszyjnik składający się z 27 jadeitowych kulek, zwycięzca zapłacił 9,3 mln dolarów. Tego rodzaju jadeit jest półprzeźroczysty, ma kolor butelkowej zieleni i wydobywa się go głównie na terenie Mjanmy (Birmy).
Diamenty – najdroższe kamienie szlachetne?
Diamenty to minerały z gromady pierwiastków rodzimych. Są najtwardszą znaną substancją ze wszystkich występujących w przyrodzie. Nazwa diament pochodzi od starogreckiego słowa adamas, co w wolnym tłumaczeniu oznacza niepokonany i niezniszczalny.
Diamenty najczęściej są przeźroczyste, kolorowe występują dość rzadko – z tego powodu są bardzo cenne. Najwyższe ceny osiągają niebieskie i czerwone. Pierwsze z nich tworzą się najprawdopodobniej w okolicach dna oceanicznego, a ich charakterystyczna barwa wywołana jest obecnością boru. Niebieskie diamenty stanowią jedynie 0,02 proc. wszystkich diamentów!
Z kolei czerwone diamenty – nazywane także rubinowymi – swoją barwę zawdzięczają prawdopodobnie zaburzeniom w atomowej strukturze krystalicznej. Co ciekawe, to naprawdę rzadkie kamienie szlachetne, ponieważ szacuje się, że na świecie jest ich tylko 30. Miejscem ich wydobycia jest kopalnia Argyle w Australii. Cena? Około 2-2,5 mln dolarów za karat.
Serendibity – piękne i rzadkie kamienie szlachetne
Serendibit to minerał o skomplikowanym składzie chemicznym, który w 1902 roku został odkryty na Sri Lance i właśnie tej wyspie zawdzięcza swoją nazwę, która pochodzi od arabskiego określenia Sri Lanki, czyli słowa Serendib.
Serendibit najczęściej jest czarny i lekko przeźroczysty, ale może być także brązowy, niebieski, żółty czy zielonkawy. To naprawdę rzadki kamień szlachetny – istnieją jedynie trzy okazy o masie 0,35, 0,55 i 0,56 karata. Nic dziwnego, że cena jednego karata to od 1,8 do 2 mln dolarów.
Sri Lanka – miejsce odkrycia pierwszych serendibitów.
Diament typu „sól i pieprz” – nietypowy kamień szlachetny
Wspomnieliśmy wcześniej, że jedną z cech charakterystycznych kamieni szlachetnych jest czystość. Jednak całkowicie przejrzyste diamenty są niezwykle rzadkie i stanowią zaledwie 25 proc. całego wydobycia. Dlatego zaczęto doceniać także kamienie mniej idealne, które zawierają różnego rodzaju domieszki.
Jednym z nich jest nakrapiany diament nazywany „sól i pieprz”. Najczęściej wtrącenia pochodzą z innych minerałów, zwykle także kamieni szlachetnych – np. grafitu, cyrkonu czy hematytu. Warto podkreślić, że w żaden sposób nie wpływają one na obniżenie właściwości fizycznych kamienia, jedynie nadają mu bardziej oryginalnego wyglądu.
Sama sól co prawda nie jest kamieniem jubilerskim, ale naturalnie tworzy piękne dzieła sztuki oraz inspiruje wielu artystów, głównie rzeźbiarzy. W Kopalni Soli „Wieliczka” można na własne oczy zobaczyć liczne rzeźby i płaskorzeźby, które powstały w soli – wystarczy wybrać się na wędrówkę Trasą turystyczną.
Kopalnia Soli „Wieliczka” – schody w jednej z komór.
Szmaragd — cenny zielony kamień szlachetny
Szmaragd, podobnie jak jadeit to zielony kamień szlachetny. Różnią się jednak intensywnością barwy, co sprawia, że często to właśnie szmaragd uważany jest za króla szlachetnych kamieni. Nie jest tajemnicą, że kamyki ozdobne były popularne już w czasach starożytnych. Szmaragd należał do ulubionych ozdób Kleopatry i to właśnie jej wizerunek rozsławił ten kamień wśród kobiet. Jego nazwa zmienia swoje znaczenie w zależności od języka: i tak w sanskrycie oznacza „zieleń rosnących rzeczy”, a z francuskiego przyjęła się nazwa szmaragdu jako koloru, czyli émeraude, która po angielsku brzmi emerald green (szmaragdowa zieleń).
Przez całą starożytność szmaragd wędrował po świecie, wszędzie zyskując status cennego, albo wręcz świętego kamienia, jak to miało miejsce u Inków oraz Azteków. Dzisiaj szmaragd nie stracił na swojej popularności i nadal uważany jest za jeden z najpiękniejszych kamieni szlachetnych. Jego kolor kojarzony jest z kwintesencją elegancji nie tylko w biżuterii, ale również w stroju oraz we wnętrzach. Jest spokojny, wyważony i świetnie komponuje się z wieloma innymi kolorami.
Szafir — kamień szlachetny, w którym zaklęta jest woda
Równie mocną głębią koloru cieszy się inny kamień szlachetny, czyli szafir. Mówi się, że zaklęty jest w nim żywioł wody i trudno się temu dziwić — kolor i moc szafiru od wieków fascynowała znawców kamieni oraz poszukiwaczy „nowego złota”. Szafir cechuje się niezwykłą twardością i wytrzymałością. Jest drugim najtwardszym, zaraz po diamencie, kamieniem szlachetnym. Szafir podobnie jak szmaragd może różnić się odcieniem. Najcenniejszy kolor to szafir kaszmirski, który odcieniem przypomina kolorystykę bławatka. Podobnie jak szmaragd, szafir cieszył się dużą popularnością w starożytności. Uważano go nie tylko za kamień żywiołu, ale również za kamień gwarantujący wieczną młodość, a nawet nieśmiertelność.
Do dzisiaj niektórzy wierzą w uzdrawiającą moc szafiru, który podobno może pomóc w zwalczaniu niektórych chorób w organizmie. Z pewnością potrafi koić zmysły i pomagać w koncentracji. Trudno przecież nie zagłębić się w jego kolorze, strukturze i powierzchni, która mieni się na wiele sposobów. Niebieski kamień szlachetny, jak mówi się o szafirze do dzisiaj jest ozdobą szykownej biżuterii i dowodem na to, że kamienie mają moc — moc uwodzenia.
Kamienie półszlachetne, czyli jakie?
Bez wątpienia kamienie szlachetne potrafią wprawić w zachwyt, a czasem nawet w oniemienie. Warto jednak zachwycić się również kamieniami półszlachetnymi, które przecież cechują się równie zachwycającym wyglądem i właściwościami. Czym są kamienie półszlachetne? Na pierwszy rzut oka łatwo pomylić je z tymi szlachetnymi, jednak przy bliższym poznaniu kamienie półszlachetne nie są tak twarde i wytrzymałe. Dlatego też ich tak zwana wartość jubilerska jest mniejsza od wartości diamentów, czy szmaragdów. Nie oznacza to jednak, że kamienie półszlachetne od zawsze uważano za coś zbędnego. Wręcz przeciwnie, często wykorzystywano je do bardzo praktycznych celów.
Przykładem może być lapis lazuli, czyli lazuryt — skała metamorficzna o niezwykłej barwie w odcieniach niebieskiego. To właśnie ta barwa rozsławiła ten kamień, który już w starożytności stał się źródłem niebieskiego pigmentu, używanego później do barwienia tkanin, kosmetyków, czy farb. Lazuryt wykorzystywany jest również w jubilerstwie, do pierścionków czy innej biżuterii. Trzeba jednak być z nim ostrożnym, ponieważ nie jest odporny na działanie mydła, czy kwasów, co powoduje stopniowe niszczenie kamienia podczas prac domowych. Zdecydowanie nadaje się jednak na ozdobne figurki, czy inne wyroby, które mogą być wspaniałym dodatkiem do wnętrz.
Kamienie półszlachetne często wykorzystuje się więc nie tylko w biżuterii, ale również w innych formach. Są cenione, jednak ich wartość jest niższa od kamieni w pełni szlachetnych. Lazuryt, jaspis, czy agat to najpopularniejsze kamienie półszlachetne.
