W związku ze zbliżającymi się świętami Wielkanocy powoli trzeba zacząć myśleć o przystrajaniu naszych domów oraz wprowadzeniu do nich świątecznej atmosfery. Oczywiście, najpiękniejsze ozdoby to te, które wykonane są własnoręcznie, dlatego przedświąteczne lekcje plastyki warto poświęcić na przygotowanie takich dekoracji. Dołączony konspekt dotyczy dwóch godzin lekcyjnych w szkole podstawowej w młodszych klasach, choć po pewnych modyfikacjach z powodzeniem można go wykorzystać również w klasach starszych. Lepienie figurek z masy solnej to także doskonały sposób na wspólne spędzanie czasu w rodzinnym gronie.
Przejdź do akapitów:
W związku z charakterem zajęć muszą być one rozłożone na dwa tygodnie. Na pierwszej lekcji porozmawiamy z dziećmi na temat tradycji wielkanocnych i przygotujemy ozdoby na Wielkanoc. Masa solna posłuży zrobieniu oryginalnych wielkanocnych figurek. Następna lekcja odbędzie się po tygodniu. Będzie to czas, w którym masa solna wyschnie, stwardnieje i będzie nadawała się do dekorowania.
Drugie zajęcia poświęcone będą ozdabianiu wykonanych wcześniej rzeźb. Ponadto ta lekcja będzie świetną okazją do poznania ciekawostek dotyczących samej soli. W trakcie wykonywania prac przez uczniów można opowiedzieć im o najsłynniejszej polskiej kopalni soli – kopalni w Wieliczce, przedstawić legendy związane z tym miejscem oraz powiedzieć o sposobach wydobywania soli. Zajęcia uzupełni wycieczka do Kopalni Soli „Wieliczka”.
Świąteczne przygotowania
Na rozpoczęcie lekcji proponujemy uczniom krótką zabawę. Prosimy ich, aby dobrali się w grupy i w formie pantomimy zaprezentowali przed klasą otrzymane od nauczyciela hasła związane z przygotowaniami do świąt (np. gotowanie, odkurzanie, mycie okien itp.). Kiedy jeden zespół pokazuje, pozostała część klasy stara się odpowiedzieć, o jaką czynność chodzi. Po prezentacji wszystkich haseł zadajemy uczniom pytanie, kiedy najczęściej wykonuje się wszystkie te prace. Dzieci powinny odgadnąć, że te czynności są elementami przygotowania do świąt.
Tradycje wielkanocne
Następnie rozmawiamy z dziećmi na temat świąt wielkanocnych. Wyjaśniamy znaczenie tego święta oraz informujemy, że jest to najważniejszy dla chrześcijan czas w roku. Tłumaczymy, czym jest Triduum Paschalne i opowiadamy, co symbolizują kolejne jego dni. Wyświetlamy uczniom zdjęcia symboli wielkanocnych. Powinny się wśród nich znaleźć obrazki bab wielkanocnych, mazurków, koszyczka, bazi, pisanek, figurki baranka itp. Pokazując po kolei obrazy, omawiamy z dziećmi, co one symbolizują (np. palma – symbol zmartwychwstania, baranek – ofiara Jezusa złożona na krzyżu) i z jaką wielkanocną tradycją się łączą (np. koszyczek – święcenie pokarmów, wiadro z wodą – śmigus dyngus). Następnie pytamy uczniów, które z tych zwyczajów znają i które praktykuje się u nich w domu.

Rozmowa na temat wiersza „Jak to będzie?”
Odczytujemy uczniom wiersz Marii Konopnickiej „Jak to będzie?”. Prosimy ich o wymienienie tych elementów utworu, które związane są z wielkanocnymi tradycjami. Następnie rozmawiamy o tym, jakie potrawy powinny znaleźć się na wielkanocnym stole oraz w koszyczku. Pytamy dzieci, czy ich świąteczne stoły wyglądają podobnie do tego z wiersza.
Świąteczne rebusy
Jako podsumowanie tej części lekcji prosimy uczniów, by ułożyli rebusy związane z tradycjami wielkanocnymi. W starszych klasach możemy polecić, by uczniowie przygotowali krzyżówkę, której hasłem będzie „Wielkanoc”, natomiast pytania dotyczyć będą tradycji i symboli świątecznych.

Masa solna – prace plastyczne
Po rozmowie dotyczącej świąt wielkanocnych przechodzimy do właściwej części lekcji, czyli przygotowania dekoracji z masy solnej. Opowiadamy uczniom, że już starożytni wykorzystywali masę solną do lepienia przeróżnych figurek (najczęściej używano jej do tworzenia małych rzeźb o charakterze religijnym). Dawniej niezwykle popularne było wykonywanie z niej ozdób na święta. Najczęściej takie figurki tworzono na Boże Narodzenie. Gwiazdki, drzewka czy aniołki z masy solnej wieszano później na choinkach. Na lekcji postaramy się ożywić tę tradycję i przygotujemy niebanalne prace na święta Wielkanocy.
Przypominamy dzieciom, że sól jest nieodłącznym elementem święconek, dlatego tym bardziej powinno się jej użyć do przygotowania wielkanocnych dekoracji. W tym miejscu możemy wytłumaczyć, dlaczego do koszyczków zawsze wkłada się sól. Z jednej strony związane jest to z jej właściwościami – sól chroni pokarmy przed zepsuciem. Jako ciekawostkę możemy przytoczyć dawne sposoby konserwowania żywności. Z drugiej strony symbolizuje ona sedno życia i prawdę. Kiedyś wierzono również, że odstrasza zło.
Masa solna – przepis
Przepis na masę solną jest niezwykle prosty. Do jej przygotowania potrzebne będą: sól drobnoziarnista, mąka oraz woda. Powinniśmy użyć tyle samo gramów soli, co wody. Przykładowo, jeśli użyjemy 200 gramów soli, musimy dodać tyle samo mąki. Najlepsza w tym celu będzie mąka ziemniaczana lub tortowa. W niektórych przepisach można znaleźć informację, że aby masa solna była bardziej plastyczna i nie rozlatywała się, można dodać do niej trochę kleju do tapet.
Jak zrobić masę solną?
W misce należy połączyć ze sobą sól oraz mąkę, a następnie dolewać powoli wodę. Masę trzeba ugniatać do momentu, kiedy będzie jednolita i gładka. Gotowa masa nie powinna lepić się do rąk. Jeżeli chcemy, by masa solna miała różne kolory, możemy do wydzielonych porcji dodawać naturalne barwniki, czyli kakao, cynamon, kurkumę czy sok z buraków. Kiedy masa solna będzie gotowa, możemy przystąpić do tworzenia z niej ozdób wielkanocnych.
Z masy solnej możemy stworzyć naprawdę wszystko. W tej kwestii jedynym ograniczeniem będzie nasza wyobraźnia. Możemy podpowiedzieć dzieciom, że mogą stworzyć figurki (kurczaczek czy baranek z masy solnej na pewno będzie oryginalną ozdobą świątecznego stołu) lub elementy, które będzie można porozwieszać w domu (np. jajka lub króliczki). W tym celu dobrze sprawdzą się foremki do ciasteczek, dzięki którym będziemy mogli z masy wyciąć kształt, jaki nam odpowiada.
Trzeba tylko pamiętać, aby w tak przygotowanej ozdobie zrobić od razu dziurkę na sznurek do zawieszenia. Przy tworzeniu solnych rzeźb doskonale sprawdzą się również wykałaczki lub patyczki do szaszłyków, które sprawią, że konstrukcje będą stabilniejsze. By prace były jeszcze ciekawsze, warto skorzystać z maszynki do makaronu lub mielenia mięsa (oczywiście obsługiwać powinny ją wyłącznie osoby dorosłe). Dzięki nim uzyskamy paseczki z masy, które będzie można doczepiać do figurek. Możemy też oblepić nimi jajka – w ten sposób powstaną oryginalne trójwymiarowe pisanki.

Wskazówki dotyczące lepienia z masy solnej
Polecamy dzieciom, by w trakcie wykonywania ozdób z masy, pozostałą jej część trzymały pod przykryciem (najlepiej włożyć ją do foliowych woreczków). Dzięki temu masa solna nie będzie wysychać. Zdradzamy jeszcze jeden trick pomocny przy wykonywaniu figurek – podczas łączenia ze sobą różnych elementów należy miejsca, gdzie będą się stykać, lekko zwilżyć wodą. Ten sposób sprawi, że łatwiej będzie je ze sobą skleić.
Gotowe figurki możemy wysuszyć na dwa sposoby. Albo dzieci zabiorą je ze sobą do domu i wypieką przez 30 minut w piekarniku nagrzanym do 100˚C, albo możemy pozostawić je w klasie do następnego tygodnia. Suszenie figurek jest o tyle lepszą metodą, że ciasto na pewno wtedy nie popęka (co może niestety stać się w przypadku pieczenia).
Ozdoby świąteczne
Na następnych zajęciach zajmiemy się ozdabianiem figurek oraz zawieszek z masy solnej. Możemy zasugerować uczniom, by prace pomalować farbami lub przy pomocy gorącego kleju doczepiać do nich różne elementy (koraliki, pióra, kamyczki, piasek itp.). Nie narzucajmy jednak uczniom żadnej wizji. Sposoby ozdabiania wyrobów pozostawmy w ich gestii. Na pewno nas czymś zaskoczą, gdyż wyobraźnia dziecka jest nieograniczona.

Rozmowa na temat soli
Przygotowywanie figurek z masy solnej to świetna okazja, by porozmawiać z uczniami o soli. Pytamy, czy wiedzą, skąd w ogóle bierze się sól i po co jest potrzebna człowiekowi. Mówimy o tym, że sól we wcześniejszych wiekach miała niezwykłe znaczenie dla ludzi, stanowiła też środek płatniczy, dlatego zaczęto nazywać ją białym złotem. Opowiadamy o wielickiej kopalni soli. Następnie zdradzamy kilka ciekawostek na temat wydobycia tego minerału.
Wycieczka do Kopalni Soli „Wieliczka”
Po zajęciach warto wybrać się z uczniami do kopalni soli w Wieliczce (kopalnia oferuje również wirtualne spacery). Uczniowie poznają historię kopalni, usłyszą niesamowite historie i legendy dotyczące tego miejsca oraz będą mogli sprawdzić się w pracy górnika. Wycieczka będzie świetnym punktem wyjścia dla innych lekcji szkolnych (przyrody, matematyki, języka polskiego a także historii), a połączenie nauki z zabawą sprawi, że przekazane treści na pewno pozostaną na długo w głowach.
Masa solna – materiały dla nauczycieli
Konspekt do tej lekcji dostępny jest tutaj.