Przed szychtą i po szychcie. Chociaż wydaje się, że to pod ziemią znajduje się serce kopalni, dla górników okazuje się nim miejsce na powierzchni… To wyjątkowe miejsce spotkań zanim jeszcze zjadą w dół i kiedy wyjadą – jak mówi się w podziemiach – na świat. Czym jest cechownia i jaką funkcję pełni szatnia górnicza? Oto ciekawostki z życia górników, których nie znałeś!
Przejdź do akapitów:
„Przed zjazdem udają się robotnicy do szatni, gdzie zmieniają swoje codzienne ubrania na robocze. Szatnie są to najczęściej wysokie hale, w których wyciągnięte wysoko pod wiązania dachowe wiszą na łańcuszkach ubrania pracowników. Drugie końce łańcuszków biegną do oparć ławek dla rozbierania się, gdzie w specjalnych uchwytach są zamknięte na kłódki. Ze względu na potrzebę wysuszenia częstokroć przemoczonej w kopalni odzieży zakłada się w szatni kaloryfery i stwarza przewiew. Obecnie istnieją tendencje do budowania szatni kasetonowych” – tak wygląda cechownia w opisie Witolda Budryka i Wacława Lesieckiego z połowy ubiegłego wieku. Wyjaśniamy, jak doszło do tego, że szatnia górnicza to szatnia łańcuszkowa i dlaczego nazwano ją mianem „cechownia”.
Czym jest cechownia i jaką funkcję pełni szatnia górnicza?
Według definicji Słownika Języka Polskiego cechownia to hala, w której odbywa się cechowanie towarów i narzędzi. To również miejsce załatwienia spraw służbowych. Cechownia górnicza zachowuje wszystkie te elementy, z tym, że stanowi ona rodzaj poczekalni, w której zbierają się górnicy przed szychtą i po szychcie. Dopiero później zjeżdżają, by zasiąść przez chwilę na podszybiu i przyzwyczaić się do ciemności.
Zanim jednak górnicy rozpoczną pracę, muszą zaopatrzyć się w niezbędny strój oraz narzędzia. Zacznijmy od elementu pierwszego. Dlaczego garderoba wieszana jest tutaj na hakach, a następnie podciągana pod sufit, często na wysokość aż sześciu metrów? Pozwala to na oszczędność miejsca. Można wtedy na dole zorganizować spokojną odprawę przed rozpoczęciem zmiany. To właśnie ze względu na haki i łańcuszki do wieszania górnicza cechownia posiada swoją drugą nazwę: szatnia łańcuszkowa.
Chociaż ta górnicza szatnia znajduje się na powierzchni, stanowi zarówno integralną część kopalni, jak i jej prawdziwe serce. Nie chodzi tylko o funkcjonalny aspekt tego pomieszczenia – to oczywiste, że kopalnia nie mogłaby bez niego działać. Cechownia ma jednak jeszcze inne, znacznie głębsze znaczenie!

Jakie znaczenie ma cechownia górnicza?
Równie ważne (a może nawet znacznie bardziej!), jak odpowiednie ubranie i narzędzia, jest wzajemne zaufanie górników. To właśnie cechownia górnicza okazuje się tym miejscem, w którym integruje się cały zespół, zacieśniają się więzi, rodzi przyjaźń. Nie bez znaczenia są więc również symbole, które znajdują się w szatni, a także uroczystości, jakie nieraz się w niej odbywają.
Obowiązkowo w cechowni umieszczona zostaje bowiem figurka św. Barbary – patronki górników, którą przyjęli oni m.in. dlatego, że święta męczennica podczas jednej ze swoich ucieczek przed prześladowaniami właśnie u górników postanowiła poszukać schronienia. Jak czytamy w Leksykonie górniczym, a także książce Stanisława Gajdy pt. Górniczy stan w wierzeniach, obrzędach, humorze i pieśniach szatnia łańcuszkowa to również przestrzeń, w której odbywają się obchody barbórkowe. Cechownia okazuje się więc nie tylko miejscem wykonywania czynności służbowych, ale i przestrzenią, która wibruje silną, męską, górniczą energią!

Górnicza szatnia – niejedyne tajemnicze miejsce w kopalni
Chociaż cechownia nie jest dostępna dla zwiedzających w Kopalni Soli „Wieliczka” – znajduje się w budynkach na powierzchni w pobliżu szybu św. Kingi – w wielu miejscach w Polsce ma dziś status zabytków. Czasem połączona była ona, jak w Zagłębiu Dąbrowskim, z górniczą łaźnią, innym razem – miejscem powstawania wyjątkowych betlejemskich szopek, w których sianko zastępował węgiel, żłobek – wagonik górniczy, a drewniane ściany – stalowe łuki obudowy (jak w cechowni kopalni Mysłowice-Wesoła).
To jednak w wielickiej Kopalni Soli możesz nie tylko poznać tajemnice z życia górników, ale i zamienić się w prawdziwego ślepra – adepta podziemnego fachu i wyruszyć w mrok podziemi na niezwykłą przygodę w poszukiwaniu soli. Na Trasie Górniczej wewnątrz solnego labiryntu czekają na Ciebie górnicze zadania: odnalezienie właściwej drogi czy badanie stężenia metanu.
To multisensoryczne doświadczenie rozpoczniesz jak prawdziwy górnik – przywdziewając górniczy strój, dostając odpowiednie narzędzia i poznając na własnej skórze czym jest cechownia – miejsce, od którego wszystko się zaczyna, i w którym wszystko się kończy. Oczywiście w ramach jednej szychty.