Jedną z ciekawszych atrakcji kopalni może być szola. Dla górników to codzienność, z kolei turystom i odwiedzającym podziemny świat winda w kopalni może przysporzyć o wiele więcej emocji – od strachu aż po zachwyt. Winda kopalniana to przecież niezbędny element każdego wyrobiska, który może pełnić rozmaite funkcje: pozwala na transport ludzi oraz materiałów, gwarantuje poruszanie się między korytarzami na różnych poziomach. Co jeszcze warto wiedzieć o szolach? Przed Tobą garść intrygujących ciekawostek!
Temat windy górniczej jest nierozerwalnie związany z innym pojęciem z nomenklatury podziemnej, a jest nim „szyb”. Zacznijmy zatem od niego!
Przejdź do akapitów:
Szyb górniczy – co to jest?
Szyb górniczy to nic innego jak wyrobisko pionowe, służące przede wszystkim transportowi ludzi, maszyn oraz eksploatowanych złóż. Jak działa szyb górniczy? Jeden szyb górniczy może pełnić zarówno tylko jedną funkcję, jak i kilka z nich ‒ w zależności od zapotrzebowania. Jakie to funkcje?
● Dostęp do złoża ‒ w kopalniach aktywnie działających to jedna z ważniejszych ról, jaką pełnią szyby;
● Transport górników ‒ niezbędny, by mogli oni wykonywać swoją pracę w podziemiach;
● Transport materiałów i mediów ‒ szybami do podziemnego świata (i z niego) dostają się też rozmaite maszyny, narzędzia, ale też np. prąd;
● Wentylacja ‒ bardzo ważna funkcja szybów, dzięki której w kopalni można liczyć na świeże powietrze i wymianę gazową;
● Transport turystów ‒ w Kopalni Soli w Wieliczce mamy obecnie dwa szyby, którymi turyści mogą dostać się do podziemnego świata ‒ są to: szyb Daniłowicza i szyb Regis (w całej kopalni wydrążono natomiast aż 26 szybów, z czego 6 czynnych jest do dzisiaj i są to głównie szyby wydechowe ‒ czyli ich funkcją jest przede wszystkim wentylacja).
Od tego z kolei, do czego miał być zastosowany dany szyb, zależało, jak był on zbudowany i ile mieścił wewnątrz maszyn wyciągowych. Szyby górnicze łączą też poszczególne poziomy wyrobisk pod ziemią, wewnątrz kopalni, co zdecydowanie ułatwia transport pomiędzy nimi.
Czym jest szola?
W branży górniczej można się spotkać z intrygującą nazwą ‒ szola. Co to takiego? To określenie pochodzące z gwary śląskiej, które po prostu oznacza windę, a niekiedy również szyb w kopalni. Najczęściej jednak termin szola górnicza kojarzony jest obecnie z windą kopalnianą służącą do transportu ludzi. Szola tradycyjnie była specjalną klatką, w której ku górze i dołowi mogli być transportowani górnicy.
Jak działa winda w kopalni?
Najczęściej jest to system oparty o działanie maszyny wyciągowej, której część znajduje się ponad powierzchnią ziemi. To, jak działa winda, zależy w dużej mierze od rozwoju technologii, na której została oparta. Co więcej, wiele zależy też od przeznaczenia konkretnego modelu. Nieco inna jest winda kopalniana z przeznaczeniem wydobywczym, a inna ta służąca do zjazdów i wyjazdów na powierzchnię dla ludzi.
Winda w kopalni przeznaczona do przewozu ludzi, czyli wspomniana już szola, to najczęściej po prostu metalowa klatka. Może mieć jeden albo więcej poziomów – niekiedy zdarzało się, że było to nawet sześć poziomów! Zawieszona jest ona na wyciągu o napędzie wolnobieżnym albo przekładniowym, sterowanym przez maszynę bębnową, bobinową lub cierną.
Co to za konstrukcja nad szybem górniczym, na powierzchni?
To wieża szybowa ‒ część maszyny wyciągowej obsługującej windy w szybie. Jest ona niezbędna do tego, by móc wyciągać z podziemi tzw. urobek, czyli wszelkie wydobyte surowce, ale i ludzi, którzy np. pracują w kopalni. Z uwagi na duży ciężar transportowanego ładunku z dołu do góry, konstrukcja szybu górniczego jest właśnie złożona z zewnętrznej wieży szybowej, w której można było zamontować przeciwwagę (dziś obsługują ją silniki).
Prędkość windy górniczej
Podziemny świat potrafi zaskoczyć niejednego. Nic więc dziwnego, że w przypadku windy górniczej turyści odwiedzający kopalnie często zastanawiają się: „z jaką prędkością może ona jechać?”. Winda kopalniana porusza się zwykle, jak na tego rodzaju dźwig, z dość dużą prędkością – nawet taką powyżej 20 m/s! To tyle, co najszybsze windy osobowe na świecie! Oczywiście w przypadku transportu ludzi w kopalni jest to zwykle bezpieczna prędkość do 4-6 m/s. Sam zjazd do wyrobiska pod ziemią trwa zatem od kilkunastu do kilkudziesięciu sekund, zależnie od głębokości położenia danego korytarza.
Szola w Kopalni Soli "Wieliczka"
Jak kopalnia, to i szyb górniczy, a jak szyb – to i szola! Również w Wieliczce turyści przyjeżdżający, aby podziwiać podziemne, solne korytarze, mogą skorzystać z windy kopalnianej. Trasa Turystyczna wiedzie przez kilka poziomów, do których schodzi się jednak po schodach, pokonując ich w sumie aż 800! Nie wymaga to ogromnej kondycji, ale warto przygotować się na aktywność.
Po zakończeniu zwiedzania Trasą Turystyczną z poziomu 135 metrów podróż odbywa się już jednak windą. Tradycyjna, czteropiętrowa szola porusza się w naszej kopalni soli z prędkością 4 m/s, co sprawia, że podróż jest bardzo szybka. Pozwala jednak doskonale wczuć się w klimat dawnej kopalni.
Winda w Kopalni Soli w Wieliczce to oczywiście tylko jedna z wielu atrakcji. Gdy już zawitasz do podziemi, odkryjesz niesamowite krajobrazy: wrażenie zrobią z pewnością niezwykłe formacje solne, klimatyczne solankowe jeziora czy ogromne komory, z których kiedyś wydobyto sól. Trasa Turystyczna prowadzi przez najbardziej znany szlak w Kopalni Soli w Wieliczce ‒ to właśnie na niej trafisz np. do cudownej kaplicy św. Kingi, w której podziwiać można kunszt górników-artystów, którzy wykonali solne rzeźby, a Twoje oczy zachwyci z pewnością fakt, że wszystko, co tam zastaniesz, jest wykonane z soli!
Dla osób, które jednak nieco bardziej chciałyby wczuć się w rolę osób pracujących pod ziemią, przygotowaliśmy Trasę Górniczą. Tutaj nawet sam ekwipunek, który dostaje się na początku wycieczki (ubranie robocze, kask, latarka, pochłaniacz tlenku węgla) sugeruje, że wrażenia będą zgoła inne.
Źródła:
http://www.krakow.ru/kopalnia/trasa_t/28.htm.primary
https://pl.wikipedia.org/wiki/Wyciąg_szybowy
https://pl.wikipedia.org/wiki/Szyb_(górnictwo)
https://pl.wiktionary.org/wiki/szola
Winda w kopalni ‒ Q&A
