Sprawne przenoszenie urobku to podstawa pracy w każdej kopalni. Dlatego historia transportu sięga czasów rozpoczęcia wydobycia soli na terenie Wieliczki. Dużą rolę odegrała podziemna kolej, która już niedługo może stać się kolejną atrakcją dla turystów. Co ciekawe, w kopalni znajdziemy nawet komorę o nazwie… Dworzec. Wieliczka wciąż skrywa wiele tajemnic!
Przejdź do akapitów:
Podziemny transport – ciekawostki
Początkowo w kopalni wykorzystywano grabowe drągi, drewniane sanice, taczki, kozły i niecki, które samodzielnie przenosili lub ciągnęli górnicy. Później pomagały im pracujące pod ziemią konie. Dopiero w 1836 roku pojawił się pomysł, który można określić mianem rewolucyjnego – w wielickiej kopalni postanowiono położyć tory, aby znacząco ułatwić transport. Ciekawostki, jakie są z tym związane to m.in. fakt, że chciano użyć drewnianych szyn. Dlaczego? Ponieważ uważano, iż metal pod wpływem soli może ulec korozji.
Historia transportu kolejowego w wielickiej kopalni
Plan, który pokazywał, jaki układ będzie miało wielickie torowisko, powstał w 1854 roku. Pierwsze szyny położono „na próbę” w rejonie komory Maria Teresa V. Oficjalną budowę rozpoczęto od ułożenia torów – odlanych z żelaza walcowego – na wschód i na zachód od szybu Regis na poziomie III kopalni.
W 1889 roku w kopalni były 32 km torów, a w XX wieku długość torowiska wzrosła do 55 km. Najpierw miało ono rozstaw 80 cm, jednak w czasie II wojny światowej zmniejszono go do 60 cm.
Na początku wagoniki ciągnęły konie, ale już około 1925 roku nastąpiła znacząca zmiana – pod ziemią pojawiły się lokomotywy o mocy 22 KM. Sześć lat później trakcją elektryczną połączono szyby Kościuszki i Wilson. Najważniejszym punktem na podziemnej trasie pozostawał jednak dworzec, a dokładniej – Komora Gołuchowskiego.
Dworzec Gołuchowskiego na starej fotografii.
Komora Gołuchowskiego, czyli podziemny dworzec
Komora Gołuchowskiego (nazywana także komorą Dworzec) zlokalizowana jest na poziomie III kopalni. Swój rozkwit przeżyła w latach 60. XIX wieku, czyli w momencie, kiedy powstała kopalniana kolej podziemna, nazywana także koleją żelazną. Wyrobisko stało się ważnym węzłem komunikacyjnym ze względu na położenie – na skrzyżowaniu podłużni Hauer (głównego traktu komunikacyjnego poziomu III) oraz poprzeczni Wałczyn, która prowadzi do szybu Regis. Co ciekawe, komora Gołuchowskiego została włączona do ówczesnej Trasy Turystycznej i była jej częścią aż do wybuchu I wojny światowej. Później trasę skrócono, a wyrobisko pełniło jedynie funkcję komunikacyjną.
Podziemna kolej i jej patron
W wielickiej kopalni nic nie jest dziełem przypadku. Sytuacja wygląda podobnie podczas wyboru patronów poszczególnych komór – każda z nich poświęcona jest osobistości związanej bezpośrednio lub pośrednio z Wieliczką czy wielickimi wyrobiskami. Tak jest też w przypadku komory Dworzec. Kim był zatem jej patron, Gołuchowski?
Otóż Agenor Romuald Gołuchowski to żyjący w XIX wieku arystokrata polski, hrabia i austriacki polityk. Pełnił funkcję ministra spraw wewnętrznych Austrii oraz namiestnika Galicji. Otrzymał honorowe obywatelstwo aż 66 miast, w tym miasta Wieliczki, a jego nazwisko do dziś pamiętane jest w wielickiej kopalni. Nie da się ukryć, że komora nazwana jego imieniem jest jedną z najbardziej niezwykłych.
Zwiedzanie Kopalni Soli w Wieliczce
Turyści, którzy odwiedzą wielicką kopalnię, mają do wyboru kilka zróżnicowanych tras zwiedzania. Najpopularniejsza to oczywiście Trasa Turystyczna, która pamięta jeszcze czasy podziemnej kolei. Ci, którzy chcieliby bliżej poznać historię niezwykłego, wielickiego dworca, powinni odwiedzić właśnie tę trasę.
Z kolei ewenementem na skalę światową jest podziemny Szlak Pielgrzymkowy „Szczęść Boże”, który prowadzi m.in. przez te same wyrobiska co Trasa Turystyczna, jednak skupia się na komorach pełniących funkcję kaplic. Którą trasę w takim razie wybrać? Każda ma do zaoferowania inne atrakcje, może zatem warto zobaczyć… obie?
Kaplica św. Krzyża – jedna z komór Szlaku Pielgrzymkowego
