Jego niezwykła nazwa pochodzi od greckich słów ἅλς hals – sól, oraz λίθος lithos – kamień. Nic dziwnego, skoro halityt znany i używany jest od czasów starożytnych. Czym jednak wyróżnia się tak popularna dziś sól kamienna? Cechy i zastosowanie minerału, a także związane z nim ciekawostki Cię zachwycą!
Przejdź do akapitów:
Halityt możesz sobie wyobrazić pod postacią kryształów o bryle sześciokąta. W jakim kolorze? Tu wszystko zależy od tego, jakiej domieszki znajdziesz w nim najwięcej. Pomarańczowa sól kamienna zawdzięcza swoją barwę wrostkom hematytu, niebieskie zabarwienie spowodowane jest z kolei defektami sieci krystalicznej, za zieleń odpowiadają wrostki minerałów miedziowych np. atacamitu, z kolei wielicki halityt wyróżnia szary odcień domieszek ilastych. Skąd wzięła się w ogóle sól kamienna? Skład zależy od miejsca występowania!

Czym jest i jak powstał halityt?
Skąd wziął się halityt? To produkt krystalizacji wód morskich oraz słonych jezior. Najpierw odkryto tworzące się wykwity na pustyniach; obecny był on również jednak wśród ekshalacji wulkanicznych, czyli wyziewów składników lotnych magmy, wydobywających się z głębi ziemi. Zdaniem geologów skała halitowa to nagromadzony w sposób osadowy w ciągu setek tysięcy lat chlorek sodu, pochodzący dziś głównie z wyschniętych jezior, mórz i plaż.
Halityt, przykryty nagromadzonymi warstwami kolejnych minerałów, może więc sięgać nawet kilkuset metrów pod powierzchnię Ziemi – czy wiesz, że w Chinach sól kamienną wydobywa się wręcz z głębokości 1000 metrów? Nie względu na swoją lekkość, halityt ma skłonność do wypiętrzania się nad powierzchnię w formie tzw. słupów solnych. Ich obecność to również sygnał znajdujących się głęboko niekiedy i pokładów ropy naftowej czy wodoru. W Niemczech istnieją nawet imponujące rozmiarem solne lodowce, które liczą 3 tysiące metrów długości.
Sól kamienna – skład i występowanie
Czym jest wydobyta sól kamienna? Cechy i zastosowanie zależą od jej składu. Halityt tworzą bowiem regularnie ułożone jony CI- (chlor), a pozostałe, wolne między nimi przestrzenie uzupełnia Na+ (sód). Najczęściej jednak występują w nim także domieszki chlorków Mg i K. W takiej właśnie postaci wydobywana jest ona dziś w ponad 100 krajach na świecie, a jej roczne wydobycie sięga nawet 280 mln ton. Czołowymi producentami są tu Chiny, USA, Indie oraz wspomniane Niemcy, Kanada i Australia.
Jak na tym tle plasuje się Polska? Wydobywając ok. 4,2 mln ton halitytu rocznie, uplasowała się na ok. 16 miejscu na świecie. Dziś proces ten jest w większości zmechanizowany. O tym, jak praca górników wyglądała kiedyś, możesz przekonać się, odwiedzając tradycyjną polską Kopalnię Soli w Wieliczce. Na liczącej 3 km krętych korytarzy Trasie Turystycznej, odkryjesz niejedną górniczą i solną ciekawostkę!

Halityt, czyli sól kamienna – zastosowanie powszechne i nie tylko
Z czym kojarzy Ci się sól kamienna? Zastosowanie jej z pewnością łączysz z kuchnią. Zacznijmy więc od podstawowego wyjaśnienia – chociaż niektórzy uważają, że halityt i sól kuchenna to to samo, nic bardziej mylnego. Ta druga to prawie czysty chlorek sodu (NaCl), w sklepach znajdziesz go zazwyczaj w formie oczyszczonej soli warzonej i nieoczyszczonej soli kamiennej. Halityt charakteryzuje się grubymi kryształami (mielonymi na różne stopnie rozdrobnienia), a jego odcień to brudna biel.
Chociaż barwa nie wydaje się zachęcająca, w rzeczywistości ta naturalna, czysta sól to świetny składnik codziennych dań, a także dodatek do przetworów. To również ważny dla naszego organizmu pierwiastek. Warto wiedzieć, że sód m.in. wspiera utrzymanie równowagi wodno-elektrolitowej (więcej o wpływie soli na zdrowie pisaliśmy w tym artykule). Oczywiście, w spożyciu soli, jak we wszystkim, należy zachować umiar.
Zastosowanie soli kamiennej w kuchni jest banalnie proste. Wystarczy dodać ją do potrawy, by nadać jej unikalne walory smakowe – halityt jest wyjątkowy nie tylko ze względu na konsystencję, ale również śladową ilość sodu i chloru. Może spróbujesz ciekawej techniki pieczenia mięsa i ryb w soli kamiennej?
Pamiętaj, że halityt jest bezcenny także w kosmetyce i medycynie naturalnej. Możesz posłużyć się nim do pielęgnacji urody – to doskonały sposób na usunięcie martwego naskórka i odblokowanie porów, wygładzenie cery, a także „wyciągnięcie” toksyn z organizmu. Dodany do szamponu, pozwoli z kolei zmiękczyć włosy!
Domowy roztwór z soli kamiennej i wody to również doskonała płukanka do gardła, łagodząca ból, opuchliznę i pomagająca przy suchym kaszlu. Z kolei inhalacje z halitytu przynoszą ulgę w zapaleniach zatok. Warto zatem pamiętać, by w kuchennej szafce zawsze znajdowała się sól kamienna – zastosowanie jej jest bowiem niezwykle wszechstronne!

Halityt, który zachwyca – nietypowe zastosowanie soli kamiennej
Chociaż mówi się, że sól szkodzi, w rzeczywistości jest nam niezbędna do życia – pomaga kontrolować bilans płynów w organizmie i odpowiada za kontrolę systemu nerwowego i mięśniowego. To białe złoto okazuje się jednak nie tylko wyjątkowym składnikiem diety (spożywanym oczywiście w umiarze), ale także niezwykle wdzięcznym materiałem... rzeźbiarskim!
Halityt jest z jednej strony kruchy, z drugiej twardy; wymaga precyzji, delikatności i uważności – jeden nieostrożny ruch dłuta, by cały wysiłek poszedł na marne. Dokończone jednak w skupieniu dzieło, zapiera dech w piersiach – tak jak solne rzeźby i płaskorzeźby zdobiące wielicką Kopalnię Soli. Czy wiesz, że po zakończeniu zwiedzania znajdziesz w stacjonarnym sklepie oryginalny halityt? Zabierz go do domu i sprawdź samodzielnie różne zastosowanie soli kamiennej!