Na czym polega praca górnika? Sposoby wydobywania soli dawniej

Kategoria: Dla zwiedzających

Dodano:

Kopalnia Soli „Wieliczka”

Jak dobrze wiemy, sól wydobywana jest od dawna. W Wieliczce pierwsze wydobycia miały miejsce już w… neolicie! Oczywiście na przestrzeni wieków sposoby wydobywania soli zmieniały się - te bardzo prymitywne zostały zastąpione przez bardziej nowoczesne. Obecnie wszystko wygląda zupełnie inaczej niż kiedyś, ale czy zastanawialiście się, na czym polega praca górnika, jakie metody wydobywania surowców mineralnych były stosowane dawniej?

Przejdź do akapitów:

Metody wydobywania surowców naturalnych, które stosowano w Wieliczce, miały wpływ nie tylko na szybkość czy efektywność, ale także na długość pracy górników oraz poziom niebezpieczeństwa dla ich życia i zdrowia. Dzięki odkryciom archeologicznym wiemy, że już w okresie środkowego neolitu, czyli 3500 - 2500 p.n.e. ludność kultury lendzielskiej, zamieszkująca tereny dzisiejszej Wieliczki, pobierała solankę ze źródeł powierzchniowych i odparowywała z niej sól w ogniu palenisk.

Ręczne wykonywanie wyrębów

W XIX wieku chodniki drążone były za pomocą tradycyjnych technik. Wówczas używano żelaznych kilofów, ale także ręcznie wykonywano wyręby po obrysie wyrobiska. Chodniki takie miały zwykle około dwóch metrów szerokości oraz dwa i pół metra wysokości. Warto podkreślić, że zazwyczaj w ciągu jednego miesiąca udawało się wydrążyć maksymalnie 4 metry chodnika.

W taki sposób została wykonana w Wieliczce m.in. poprzecznia Franciszek I (na poziomie II) i dłużnia Koberwein (na poziomie III). Charakterystyczne dla ręcznego wykonywania wyrębów są półkoliste ślady widoczne na ociosach oraz stropach wyrobisk. Metoda wrębu ręcznego nie dawała możliwości produkcji bałwanów solnych.

Zastosowanie metalowych klinów

Metoda ta stosowana była od czasów średniowiecza aż do XIX wieku. Polegała ona na odrywaniu brył solnych - kłapci (prostopadłościan solny z ociosu komory) lub ław (prostopadłościan solny ze spągu komory), z których następnie powstawały tzw. bałwany - podstawowy produkt kopalni. Miały one walcowaty kształt i różniły się między sobą wagą oraz rodzajem soli.

Do odrywania brył solnych od calizny używano żelaznych klinów. Ślady po nich do dziś są widoczne na ociosach dwóch wąskich komór położonych przy południowej końcówce poprzeczni Lipowiec 1 (na poziomie II niższym).

Strzelanie materiałem wybuchowym

Użycie materiałów wybuchowych do wydobycia soli było połączone z ręcznym wykonywaniem wyrębów. Połączenie tych metod stosowano od 1776 do 1876 roku. Jak wyglądała wtedy praca górników? Najpierw ręcznie, za pomocą kilofów wykonywano wręby w ścianach, a następnie odwiercano w nich otwory strzałowe na materiały wybuchowe - na początku ręcznie młotem i dłutem, a pod koniec XIX wieku zastosowano napędzane ręcznie wiertarki obrotowe typu Lisbeth i Reska.

Po urobieniu ściany materiałem wybuchowym otrzymywano zróżnicowanej grubości urobek, który transportowano bezpośrednio do młyna solnego. Ten rodzaj eksploatacji można zaobserwować w komorach położonych przy poprzeczni Franciszek 1 oraz przy podłużni Franciszek.

Praca maszynami powietrzno-udarowymi Demag

Wyręb mechaniczny także połączony był ze wspomnianym wcześniej użyciem materiałów wybuchowych. Niemieckie maszyny Demag, które znacząco ułatwiły górnikom pracę, zaczęto stosować w Wieliczce na początku XX wieku, a na stałe wprowadzono je w 1921 roku. Do ich napędu używano sprężonego powietrza, dlatego w kopalni nadal widoczne są zabudowane w gniazdach ociosowych krótkie belki, na których znajdował się transportujący je rurociąg oraz charakterystyczne, zlokalizowane na ociosach, ciemne plamy powstałe w związku z wyrzutem rozprężonego powietrza z napędu.

Ten sposób eksploatacji polegał na wykonaniu wrębów w przodku drążonego chodnika przy użyciu maszyny. Następnie złoże urabiano przy użyciu materiałów wybuchowych (tzw. strzelanie). Komora Wincentego Witosa to jedno z miejsc, które eksploatowano z użyciem maszyn Demag.

Jak widać, na przestrzeni wieków zmieniano i unowocześniano techniki eksploatacji soli, dążąc do tego, aby praca górników była mniej męcząca i bezpieczniejsza. Jeżeli chcesz dowiedzieć się, jak wydobywa się sól, to powinieneś odwiedzić Kopalnię Soli w Wieliczce oraz skorzystać z Trasy Górniczej. Wędrówką tym szlakiem to forma aktywnej wyprawy, podczas której uczestnicy wykonują górnicze zadania i poznają kopalnię „od podszewki”.

Najnowsze artykuły

  • Czy warto odwiedzić Kopalnię Soli po raz drugi?

    Dla zwiedzających

    Kopalnię Soli „Wieliczka” warto odwiedzić więcej niż raz. Jej podziemia obejmują ponad 245 kilometrów chodników i tysiące komór, z których turyści poznają jedynie niewielką część. Podczas kolejnej wizyty możesz wybrać zupełnie inną formę zwiedzania: aktywną Trasę Górniczą, rodzinną wyprawę Śladami Legend albo pełen duchowych przeżyć Szlak Pielgrzymkowy. Powrót do Wieliczki to także okazja, by odpocząć w Tężni Solankowej, skorzystać z leczniczego mikroklimatu Uzdrowiska, wziąć udział w wydarzeniu specjalnym lub spędzić noc w niezwykłym otoczeniu. Ten żywy, stale rozwijający się zabytek za każdym razem pokazuje inne oblicze. Wróć pod ziemię i wybierz trasę, której jeszcze nie znasz.

  • Trzy dni w głębi ziemi? Zaplanuj 3-dniowy wyjazd do Kopalni Soli!

    Dla zwiedzających

    Zaplanuj trzy niezwykłe dni w Kopalni Soli „Wieliczka”! Pierwszego dnia odkryj najpiękniejsze zakątki Trasy Turystycznej – solne komory, podziemne jeziora oraz zachwycającą Kaplicę św. Kingi. Drugiego zamień się w adepta górniczego fachu i podejmij podziemne wyzwania na surowej, pełnej emocji Trasie Górniczej. Trzeci dzień przeznacz na regenerację w Tężni Solankowej lub wyjątkowym mikroklimacie Uzdrowiska. Pobyt możesz uzupełnić noclegiem, nawet w podziemnej komorze, oraz tradycyjnym posiłkiem w Karczmie Górniczej. To gotowy pomysł na trzydniową wycieczkę, która łączy historię, przygodę, relaks i zdrowie – aż 135 metrów pod ziemią.

  • Informacja o zamknięciu Tężni Solankowej

    Dla zwiedzających

    Uprzejmie informujemy, że od wtorku 6 października tężnia solankowa będzie nieczynna. Przerwa techniczna potrwa do wiosny.
    O wszelkich zmianach będziemy informować na stronach internetowych kopalni oraz w mediach społecznościowych.

    Na zdjęciu widać pomost na tężni solankowej. Drewniana zabudowa z zadaszeniem, nieco dalej wieża widokowa.
  • Gdzie zabrać dzieci na weekend?

    Dla zwiedzających

    Zastanawiasz się, gdzie zabrać dzieci na weekend? Kopalnia Soli „Wieliczka” zaprasza całe rodziny do niezwykłego świata ukrytego 135 metrów pod ziemią. Możecie wybrać widowiskową Trasę Turystyczną z Kaplicą św. Kingi i solankowymi jeziorami, pełną baśni oraz zagadek wyprawę Śladami Legend albo aktywną Trasę Górniczą dla dzieci od 10. roku życia. Podziemna wycieczka łączy zabawę, ruch i naukę, pozwalając najmłodszym poznawać historię poprzez prawdziwą przygodę. Rodzinny pobyt warto uzupełnić posiłkiem lub wyjątkowym noclegiem w kopalni. Sprawdź dostępne trasy, załóżcie wygodne buty i przygotujcie się na weekend pełen odkryć, który dzieci będą wspominać przez lata.

  • IRONMAN 70.3 KRAKÓW 2 sierpnia 2026

    Dla zwiedzających

    W niedzielę 2 sierpnia 2026 roku w Krakowie odbędą się zawody IM 70.3, które wprowadzą znaczące zmiany w organizacji ruchu drogowego w naszym mieście, Wieliczce. Informujemy wszystkich mieszkańców, turystów oraz gości planujących wizytę w Kopalni Soli Wieliczka o koniecznych utrudnieniach komunikacyjnych związanych z tym wydarzeniem sportowym.

  • Czy w Kopalni Soli jest zimno?

    Dla zwiedzających

    Czy w Kopalni Soli „Wieliczka” jest zimno? Sprawdź, jaka temperatura panuje na Trasie Turystycznej i Trasie Górniczej, jak działa stabilny mikroklimat pod ziemią oraz jak ubrać się na zwiedzanie. Dowiedz się, dlaczego latem kopalnia daje wrażenie naturalnej klimatyzacji, zimą wydaje się przyjemnie ciepła i jakie ubranie najlepiej sprawdzi się podczas 2-3 godzin pod ziemią.

    Kobieta i mężczyzna stoją w szatni i prezentują szare kombinezony ochronne przeznaczone dla zwiedzających. Kobieta ma założony kombinezon, a mężczyzna trzyma drugi egzemplarz, pokazując jego wygląd i rozmiar.

Zadbaj o zdrowie

  • Sól Epsom – zastosowanie i właściwości zdrowotne gorzkiej soli

    Dla zwiedzających

    Sól Epsom (inaczej sól gorzka) to produkt znany tak naprawdę niewielu osobom – a szkoda, bo sól tego rodzaju, którą nabyć nietrudno, może mieć korzystny wpływ na zdrowie. Warto mieć ją w domu z powodu bardzo licznych zalet. Czemu jednak zawdzięcza takie właściwości i czym naprawdę jest sól gorzka?

  • Jak leczyć zapalenie tchawicy?

    Dla kuracjuszy

    Zapalenie dróg oddechowych to częsta przypadłość sezonu infekcyjnego. Może dotknąć osoby w każdym wieku, a szczególnie podatne na zakażenia są dzieci oraz osoby starsze. Dowiedz się, jak wyglądają objawy zapalenia tchawicy, do czego może prowadzić nieleczone zapalenie tchawicy i jak możesz wspomóc leczenie tego schorzenia.

  • Zapalenie krtani – objawy, przyczyny i leczenie

    Dla kuracjuszy

    Sezon na infekcje trwa w najlepsze. Wirusy i bakterie atakują nas szczególnie często właśnie jesienią, zimą i wczesną wiosną. Nie dziwi więc, jeśli budzisz się rano z bólem gardła i chrypką, a zwykłe przeziębienie może przejść w poważniejszy problem – zapalenie krtani. Dowiedz się, ile trwa zapalenie krtani u dorosłych i jak wyleczyć zapalenie krtani.

Wycieczka na dziś