Jak dobrze wiemy, sól wydobywana jest od dawna. W Wieliczce pierwsze wydobycia miały miejsce już w… neolicie! Oczywiście na przestrzeni wieków sposoby wydobywania soli zmieniały się - te bardzo prymitywne zostały zastąpione przez bardziej nowoczesne. Obecnie wszystko wygląda zupełnie inaczej niż kiedyś, ale czy zastanawialiście się, na czym polega praca górnika, jakie metody wydobywania surowców mineralnych były stosowane dawniej?
Przejdź do akapitów:
Metody wydobywania surowców naturalnych, które stosowano w Wieliczce, miały wpływ nie tylko na szybkość czy efektywność, ale także na długość pracy górników oraz poziom niebezpieczeństwa dla ich życia i zdrowia. Dzięki odkryciom archeologicznym wiemy, że już w okresie środkowego neolitu, czyli 3500 - 2500 p.n.e. ludność kultury lendzielskiej, zamieszkująca tereny dzisiejszej Wieliczki, pobierała solankę ze źródeł powierzchniowych i odparowywała z niej sól w ogniu palenisk.

Ręczne wykonywanie wyrębów
W XIX wieku chodniki drążone były za pomocą tradycyjnych technik. Wówczas używano żelaznych kilofów, ale także ręcznie wykonywano wyręby po obrysie wyrobiska. Chodniki takie miały zwykle około dwóch metrów szerokości oraz dwa i pół metra wysokości. Warto podkreślić, że zazwyczaj w ciągu jednego miesiąca udawało się wydrążyć maksymalnie 4 metry chodnika.
W taki sposób została wykonana w Wieliczce m.in. poprzecznia Franciszek I (na poziomie II) i dłużnia Koberwein (na poziomie III). Charakterystyczne dla ręcznego wykonywania wyrębów są półkoliste ślady widoczne na ociosach oraz stropach wyrobisk. Metoda wrębu ręcznego nie dawała możliwości produkcji bałwanów solnych.
Zastosowanie metalowych klinów
Metoda ta stosowana była od czasów średniowiecza aż do XIX wieku. Polegała ona na odrywaniu brył solnych - kłapci (prostopadłościan solny z ociosu komory) lub ław (prostopadłościan solny ze spągu komory), z których następnie powstawały tzw. bałwany - podstawowy produkt kopalni. Miały one walcowaty kształt i różniły się między sobą wagą oraz rodzajem soli.
Do odrywania brył solnych od calizny używano żelaznych klinów. Ślady po nich do dziś są widoczne na ociosach dwóch wąskich komór położonych przy południowej końcówce poprzeczni Lipowiec 1 (na poziomie II niższym).
Strzelanie materiałem wybuchowym
Użycie materiałów wybuchowych do wydobycia soli było połączone z ręcznym wykonywaniem wyrębów. Połączenie tych metod stosowano od 1776 do 1876 roku. Jak wyglądała wtedy praca górników? Najpierw ręcznie, za pomocą kilofów wykonywano wręby w ścianach, a następnie odwiercano w nich otwory strzałowe na materiały wybuchowe - na początku ręcznie młotem i dłutem, a pod koniec XIX wieku zastosowano napędzane ręcznie wiertarki obrotowe typu Lisbeth i Reska.
Po urobieniu ściany materiałem wybuchowym otrzymywano zróżnicowanej grubości urobek, który transportowano bezpośrednio do młyna solnego. Ten rodzaj eksploatacji można zaobserwować w komorach położonych przy poprzeczni Franciszek 1 oraz przy podłużni Franciszek.
Praca maszynami powietrzno-udarowymi Demag
Wyręb mechaniczny także połączony był ze wspomnianym wcześniej użyciem materiałów wybuchowych. Niemieckie maszyny Demag, które znacząco ułatwiły górnikom pracę, zaczęto stosować w Wieliczce na początku XX wieku, a na stałe wprowadzono je w 1921 roku. Do ich napędu używano sprężonego powietrza, dlatego w kopalni nadal widoczne są zabudowane w gniazdach ociosowych krótkie belki, na których znajdował się transportujący je rurociąg oraz charakterystyczne, zlokalizowane na ociosach, ciemne plamy powstałe w związku z wyrzutem rozprężonego powietrza z napędu.
Ten sposób eksploatacji polegał na wykonaniu wrębów w przodku drążonego chodnika przy użyciu maszyny. Następnie złoże urabiano przy użyciu materiałów wybuchowych (tzw. strzelanie). Komora Wincentego Witosa to jedno z miejsc, które eksploatowano z użyciem maszyn Demag.
Jak widać, na przestrzeni wieków zmieniano i unowocześniano techniki eksploatacji soli, dążąc do tego, aby praca górników była mniej męcząca i bezpieczniejsza. Jeżeli chcesz dowiedzieć się, jak wydobywa się sól, to powinieneś odwiedzić Kopalnię Soli w Wieliczce oraz skorzystać z Trasy Górniczej. Wędrówką tym szlakiem to forma aktywnej wyprawy, podczas której uczestnicy wykonują górnicze zadania i poznają kopalnię „od podszewki”.
