Orkiestry dęte w Polsce powiązane są z kopalniami piękną tradycją. Od lat wzbogacają one obchody najważniejszych świąt państwowych, kościelnych i górniczych. Podobnie jak inne kopalnie, również Kopalnia Soli „Wieliczka” ma swoją górniczą orkiestrę, której historia sięga czasów austriackich i liczy sobie już ponad 190 lat.
Przejdź do akapitów:
Historia górniczej orkiestry
Początki Reprezentacyjnej Orkiestry Dętej Kopalni Soli „Wieliczka” sięgają XVIII wieku, kiedy to Austriacy rozpoczęli tworzenie stałej trasy turystycznej w podziemiach kopalni. Za datę powstania zinstytucjonalizowanej orkiestry górniczej w Wieliczce przyjmuje się rok 1830. Orkiestra nosiła wówczas miano Cesarsko–Królewskiej Muzyki Salinarnej.
Początkowo zadaniem muzyków było przede wszystkim umilanie turystom zwiedzania. Orkiestra przygrywała w komorach Michałowice, Saurau, Dworzec Gołuchowskiego, Józefa Piłsudskiego czy Łętów. Towarzyszyła także w dniach, kiedy w salinie z rozmachem podejmowano ważne osobistości. W roku 1851 kopalnię wizytował cesarz Franciszek Józef I. Na jego cześć komora Michałowice rozbrzmiewała „Hymnem ludów” oraz „Marszem Radetzkiego”.
Co tydzień orkiestra dęta dawała koncert w altanie w Parku Elżbiety (obecnie Park św. Kingi). Za okupacji muzyków salinarnych można było posłuchać na dziedzińcu Zamku Żupnego, a jeszcze nawet po roku 1945 – na wielickich plantach.
Za pierwszego kapelmistrza salinarnej orkiestry uznaje się Franciszka Czyżowskiego, choć jako pierwszego pewnego Salinen Kapelmeister źródła wskazują Michała Ahlicha, który przewodził muzykom salinarnym od roku 1831 do – prawdopodobnie – roku 1845. Mniej więcej aż do połowy lat 70-tych XX wieku, kapelmistrzami górniczej orkiestry byli pracownicy Kopalni Soli „Wieliczka”. Ich następcami w późniejszych okresach byli już zawodowi muzycy różnych specjalności. Obecnie pracami orkiestry kieruje 20. w historii salinarnego zespołu kapelmistrz Antoni Majerski, klarnecista i dyrygent.
Jak podają źródła, w roku 1876 górnicza orkiestra dęta w Wieliczce liczyła 29 muzyków, natomiast w czasach międzywojennych liczba grających powiększyła się do około 40 osób. Na przestrzeni kolejnych lat grono osób współpracujących z orkiestrą ulegało zmianie – w latach 80. XX wieku było to jedynie 17 osób. Odbudowa stanu osobowego orkiestry (do poziomu z lat międzywojennych) zaczęła się od roku 1988 i zaproszenia na Festiwal Orkiestr Dętych w Augsburgu w Bawarii – zespół doszedł w tym czasie do stanu 33 muzyków. Poczynając od roku 2009 orkiestrę tworzy grupa około czterdziestu muzyków.
Instrumenty, uniformy, próby…
Koncert orkiestry dętej wymaga odpowiednich, często drogich instrumentów muzycznych. W 1850 roku zakupiono je w Krakowie przy ul. Floriańskiej 20. Zaopatrywano się w nie także w Königgätz i Schönbach. Niestety, II wojna światowa nie oszczędziła orkiestry – ocalały tylko dwa kontrabasy i skrzypce należące do działającego przy orkiestrze dętej zespołu smyczkowego. W nowe lub prawie nowe instrumenty wyposażono orkiestrę w okresie powojennym. Obecnie instrumentarium orkiestry jest uzupełniane systematycznie.
W 1893 roku muzycy otrzymali nowe mundury, górnicze kitle, spodnie, kołpaki z pióropuszem, czapki i krawatki uniformowe. Obecnie muzycy Reprezentacyjnej Orkiestry Dętej Kopalni Soli „Wieliczka” prezentują się równie elegancko. Wszystko dzięki noszonym przez muzyków uniformom wzorowanych na mundurach górniczych i czakach z czerwonymi pióropuszami. Wyjątkiem jest nakrycie głowy kapelmistrza, które zdobi biało-czerwony pióropusz.
Od roku 1917 próby orkiestry odbywały się w sali nadszybia szybu Paderewskiego. W latach powojennych miały one miejsce w różnych częściach miasta. W 1958 roku, po rozbiórce budynku nadszybia szybu Paderewskiego (obecnie szyb poddawany jest rewitalizacji), salę prób przeniesiono do budynku nadszybia szybu Regis, które pełniło tę funkcję do roku 1963, kiedy to salinarną orkiestrę przeniesiono do Domu Robotniczego przy ul. Szpunara, stąd zaś do północnego skrzydła nadszybia szybu Daniłowicza.
Przez jakiś czas rolę sali prób pełniło także nadszybie szybu Górsko, które zaadaptowano na magazyn i bibliotekę. W późniejszym okresie orkiestra powróciła jeszcze do budynku szybu Regis. Współcześnie próby orkiestry odbywają się w budynku warzelni, w specjalnie przystosowanym do tego celu pomieszczeniu.
Biblioteka nutowa orkiestry to ponad 1000 utworów, w tym marsze, walce, polki, utwory rozrywkowe, uwertury, hymny, pieśni oraz muzyka filmowa. Orkiestra dysponuje także pokaźnym zbiorem nut z wcześniejszych okresów historycznych, w tym m.in. nutami na zespół smyczkowy. Jednymi z najstarszych z zachowanych przez orkiestrę wydawnictw nutowych są utwory z oper i operetek V. Belliniego (aria As-dur z opery Purytanie), G. Dionizettiego (aria z opery Faworyta), F. Flotora (uwertura, romans i finał opery Marta), G. Meyerbeera (balabil z opery Vicka), G. Rossiniego (recytacja i kawatyna z opery Mojżesz) czy też G. Verdiego (symfonia z opery Nabuchodonozor, duet z opery Atylla, kawatyna z opery Makbet). Zostały one zakupione w latach 1849 i 1850.
Orkiestra górnicza z Wieliczki dziś
Historia orkiestry, należącej do grona najstarszych orkiestr dętych funkcjonujących w Europie, jest nierozerwalnie związana z dziejami wielickiej saliny, jako atrakcji turystycznej.
Współczesna orkiestra salinarna funkcjonuje pod nazwą Reprezentacyjna Orkiestra Dęta Kopalni Soli „Wieliczka”. Rokrocznie dźwięki orkiestry rozbrzmiewają średnio w czasie około 100 występów, które odbywają się zarówno w podziemnych komorach, jak i na powierzchni. Każdy koncert w Kopalni Soli „Wieliczka” przyciąga uwagę gości i zwiedzających, a górnicza orkiestra nagradzana jest gromkimi brawami.. Podczas występów miłośnicy muzyki dętej mogą usłyszeć w wykonaniu wielickich muzyków zarówno dzieła klasyków – Bacha, Schuberta, Straussa, jak również muzykę marszową czy filmową.
Oficjalne święta państwowe i religijne, ważne uroczystości górnicze (np. obchody tradycyjnej Barbórki) nie mogą obyć się bez występu górniczej orkiestry dętej z Kopalni Soli „Wieliczka”. Koncerty uświetniają również przebieg wielu imprez komercyjnych organizowanych w solnych podziemiach.
Pięknym nawiązaniem do historii orkiestry jest cykl cotygodniowych, letnich koncertów muzycznych, które od kilku już lat odbywają się w lipcu i sierpniu w Parku św. Kingi. Koncertów wysłuchać mogą zarówno wieliczanie, jak i turyści licznie odwiedzający podziemne szlaki.
Salinarna orkiestra nie boi się także nowych wyzwań. W styczniu 2018 roku, w pięknej scenerii komory Jana Haluszki, 135 metrów pod ziemią, odbył się wyjątkowy koncert z transmisją na żywo w mediach społecznościowych. W programie koncertu nie mogło zabraknąć utworów z klasycznego repertuaru wiedeńskiego czy marszowego, ale orkiestra zaprezentowała się także z nieco bardziej… rozrywkowej strony.
Osiągnięcia i nagrody
Umiejętności muzyków z Wieliczki są doceniane nie tylko w kraju, ale także za granicą, m.in. w Buchloe, Augsburgu czy Salzburgu. Orkiestra występuje podczas festiwali i wielu prestiżowych konkursów. Pośród najważniejszych osiągnięć wielickich muzyków jest wywalczone trzykrotnie 1. miejsce na Festiwalu Orkiestr Dętych Echo Trombity w Nowym Sączu (2001, 2002 i 2012), a także 1. miejsce na Międzynarodowym Konkursie Orkiestr Górniczych w Ferropolis.
Reprezentacyjna Orkiestra Dęta Kopalni Soli „Wieliczka” została także odznaczona „Złotym Dyplomem” na VIII Międzynarodowym Festiwalu Orkiestr Dętych na Węgrzech oraz nagrała kilka płyt.
Posłuchaj >>
Odwiedź nasz fanpage na fb >>
