Logotyp Kopalni Soli 'Wieliczka'

Przysłowia i powiedzenia polskie – scenariusz lekcji języka polskiego w klasie 5

Dla rodziców i nauczycieli

Dodano: 06.01.2019

Kopalnia Soli „Wieliczka”

Jedno z najbardziej znanych przysłów polskich mówi, że są one mądrością narodów. Warto zatem, by uczniowie poznali przynajmniej te najpopularniejsze powiedzenia. Temu zagadnieniu poświęcona będzie prezentowana lekcja. Dodatkowo na zajęciach uczniowie dowiedzą się, jaką funkcję pełnią przysłowia, jak są zbudowane oraz jakich dziedzin życia dotyczą.

Dołączony scenariusz lekcji języka polskiego obejmuje dwie godziny lekcyjne w szkole. Praca na zajęciach odbywać się będzie z wykorzystaniem metod aktywizujących. Uzupełnieniem lekcji jest wycieczka do Kopalni Soli „Wieliczka”.

Wprowadzenie do tematu


Lekcję rozpoczynamy od zapisania na tablicy sentencji „Przysłowia są mądrością narodów”. Inicjujemy dyskusję na temat znaczenia tego powiedzenia. Pytamy uczniów, czy znają jakieś inne porzekadła tego typu. Następnie podajemy uczniom definicję przysłowia (powinna ona uwzględniać również pochodzenie tych wyrażeń).

Polskie przysłowia i ich znaczenie – praca w grupach


Rozdajemy uczniom rozcięte na dwie części karteczki, na których znajdują się znane polskie przysłowia. Pracując w czteroosobowych grupach, muszą oni jak najszybciej poukładać pocięte powiedzenia. Zespół, który zrobi to jako pierwszy, może zostać nagrodzony plusami.

Następnie polecamy uczniom, by korzystając ze słowników, wyjaśnili znaczenie porzekadeł. Po upływie czasu przeznaczonego na wykonanie tego zadania prosimy chętnych, by zaprezentowali wyniki swojej pracy.

Funkcje i budowa przysłów


Kiedy już uczniowie poznają niektóre powiedzenia, możemy wspólnie zastanowić się, po co się ich właściwie używa, jaka jest ich funkcja (oddziałują na odbiorcę, mają za zadanie przestrzegać przed czymś, nauczyć czegoś, są wyrazem ekspresji osoby mówiącej, wartościują pewne postawy). Następnie przyglądamy się, jak są zbudowane.

Na tym etapie edukacyjnym wystarczy, jeśli uczniowie zauważą, że mają one postać krótkich zdań, zwrócą uwagę na pojawiające się w nich rymy oraz podobieństwo w budowie członów tych powiedzeń. Warto też zaznaczyć, że mają one dwa znaczenia – dosłowne i przenośne. Wszystkie spostrzeżenia zapisujemy w formie mapy myśli. W razie potrzeby możemy uzupełnić informacje podawane przez dzieci.

Rodzaje przysłów i powiedzeń


Na podstawie omówionych na lekcji przysłów wspólnie z uczniami staramy się podzielić je na różne kategorie ze względu na temat. Zauważamy, że przysłowia dotyczą prawie wszystkich dziedzin życia. Proponujemy uczniom, by przyjrzeli się bliżej dwóm rodzajom przysłów – dotyczącym pracy i pogody.

Przysłowia dotyczące zawodów
Wyjaśniamy, że polskie przysłowia o pracy mogą odnosić się do wszelkich przejawów aktywności (np. „Bez pracy nie ma kołaczy, „Jaka praca, taka płaca”) lub mówią o wykonywaniu konkretnego zawodu. By zilustrować uczniom tę kwestię możemy sięgnąć do jednego z zawodów, który w Polsce ma bardzo długą tradycję – pracy górników.

Podajemy uczniom przysłowia dotyczące tej profesji (np. „Górnik na dole, chlyb na stole”, „Kto na dole pracuje, ten się dobrze czuje”, „Górnik żyje, górnik mo, górnikowi Pan Bóg do” „Barbara święta o górnikach pamięta”, „Gdy górnik pracuje w nocy, to mu święta Barbórka stoi przy pomocy”) i wspólnie zastanawiamy się, jaka jest różnica między tymi powiedzeniami, a porzekadłami o pracy w ogóle. W tym miejscu warto również zwrócić uwagę na gwarowe formy niektórych wyrazów (elementy gwarowe odnajdziemy w przysłowiach pochodzących z regionów, w których górnictwo było znaczącą częścią gospodarki).

Współczesne prace w Kopalni Soli „Wieliczka”.

Przysłowia dotyczące pogody
Odrębną grupę w polskiej tradycji stanowią porzekadła dotyczące pogody. Omawiając to zagadnienie możemy pozostać w kręgu „górniczym” i zaprezentować uczniom przysłowia i powiedzenia dotyczące św. Barbary – patronki górników (np. „Barbara po wodzie – święta po lodzie”, „Gdy w Barbarę pada, zima ostra się zapowiada”, „Kiedy na św. Barbarę błoto, zima będzie jak złoto”, „Od świętej Barbary noce się urwały”).

Aktywne zakończenie – drama


Na zakończenie lekcji możemy przeprowadzić ćwiczenie dramowe. Każda grupa losuje jedną karteczkę, na której zapisane jest poznane na lekcji przysłowie. Zadaniem dzieci będzie wymyślenie scenki, która mogłaby być ilustracją wylosowanego powiedzenia. Grupy występują przed klasą, a pozostali uczniowie muszą odgadnąć, o jakie przysłowie chodzi.

Wycieczka do Kopalni Soli „Wieliczka”


Uzupełnieniem zajęć będzie wycieczka do Wieliczki. W trakcie zwiedzania kopalni z przewodnikiem uczniowie bliżej poznają historię tego miejsca, dowiedzą się, jak była wydobywana kiedyś sól i jak dokładnie wyglądała praca górników. Będą mieli również okazję poznać legendy i niesamowite historie związane z tym miejsce oraz zweryfikować prawdziwość górniczych przysłów poznanych na lekcji. Taka wycieczka spodoba się wszystkim, a zdobyte w jej trakcie wiadomości na pewno przydadzą się na lekcjach przyrody lub historii.

Materiały dla nauczycieli

Konspekt do tej lekcji dostępny jest tutaj.

Artykuły podobne

  • Przyjęcia zasiadane – charakterystyka i najważniejsze zasady. O czym musisz pamiętać?

    Dla organizatorów eventów

    Bankiety urządzane są, aby uczcić jakieś ważne wydarzenie – związane zarówno ze sferą prywatną, jak i publiczną. I tu jednak istnieje pewna hierarchia– na jej szczycie, jako najwyższa forma, znajdują się przyjęcia zasiadane, organizowane z okazji doniosłych i uroczystych wydarzeń. Wyjaśniamy na czym polega bankiet zasiadany i o jakich kwestiach należy bezwzględnie pamiętać.

  • Atrakcje na komunię – 4 pomysły, które uczynią przyjęcie niezapomnianym

    Dla organizatorów eventów

    Chociaż Pierwsza Komunia Święta jest przede wszystkim uroczystością duchową, przyjęło się, że to także czas na prezenty oraz przyjęcie. Niezależnie od liczby zaproszonych gości to uroczystość, w której dziecko jest najważniejsze i to ono przede wszystkim powinno czuć się komfortowo. Co zrobić, by nie nudziło się podczas rodzinnej imprezy? Oto pomysły na atrakcje na komunię, które zachwycą najmłodszych.

Serwis internetowy „Kopalnia Soli „Wieliczka” wykorzystuje pliki cookies, które umożliwiają i ułatwiają Ci korzystanie z jego zasobów. Korzystając z serwisu wyrażasz jednocześnie zgodę na wykorzystanie plików cookies. Szczegółowe informacje znajdziesz w zakładce Zastrzeżenia Prawne