Logotyp Kopalni Soli 'Wieliczka'

Czako – jak zrobić czapkę górnika? Konspekt lekcji techniki w szkole podstawowej

Dla rodziców i nauczycieli

Dodano: 17.05.2018

Kopalnia Soli „Wieliczka”

Lekcje techniki (zwłaszcza w młodym wieku) są niezwykle istotną częścią procesu edukacyjnego. Rozwijają kreatywność uczniów, pozwalają doskonalić zdolności manualne, uczą dobrej organizacji pracy. Prócz zajęć praktycznych ważnym elementem nauczania jest przyswajanie wiedzy teoretycznej, o czym z pewnością wiedzą nauczyciele przedmiotu technika w szkole podstawowej – konspekty lekcji powinny zatem łączyć te dwa aspekty. Niniejsza lekcja skupia się wokół pracy górnika i tworzenia czako, czyli górniczej czapki.

Przebieg lekcji

Dołączony konspekt dotyczy dwóch godzin zajęć w szkole podstawowej i dzieli się na dwie części. Pierwsza ma charakter teoretyczny – uczniowie dowiadują się, na czym polega praca górnika, poznają sposoby wydobywania soli oraz omawiają elementy odświętnego stroju górniczego. Druga część obejmuje zajęcia praktyczne, których efektem będzie stworzenie czapki górnika. Uzupełnieniem zajęć szkolnych jest wycieczka do Kopalni Soli „Wieliczka”.

Pomysł ten mogą wykorzystać również rodzice, którzy chcą w wartościowy sposób wypełnić czas wolny swoim dzieciom i zrobić coś razem z nimi.

Praca górnika – pogadanka z uczniami

Lekcję rozpoczynamy od pogadanki z uczniami na temat pracy górnika. Wspólnie zastanawiamy się, jak ona wygląda, czy jest trudna. Być może któryś z uczniów ma w swojej rodzinie górnika i mógłby coś więcej opowiedzieć o specyfice tego zawodu. Następnie inicjujemy burzę mózgów – stawiamy dzieciom pytanie, po co potrzebna jest praca górników. Wszystkie propozycje zapisujemy na tablicy i w miarę możliwości staramy się je skomentować.

Dzień Górnika – praca plastyczna. Wprowadzenie do lekcji

Informujemy uczniów, że górnicy obchodzą swoje święto 4 grudnia i jest ono popularnie nazywane Barbórką. Tłumaczymy, skąd wzięła się taka nazwa, oraz opowiadamy dzieciom historię życia św. Barbary. Następnie wyjaśniamy, dlaczego stała się ona patronką osób pracujących w kopalni.

Sposoby wydobywania soli

Kolejna część lekcji dotyczy sposobów wydobywania soli. Tę fazę zajęć można przeprowadzić w formie wykładu z wykorzystaniem prezentacji multimedialnej. Opowiadamy uczniom, w jaki sposób obecnie wydobywa się sól kamienną i jak wyglądało to w przeszłości.

Warto rozpocząć od omówienia pozyskiwania soli przez odparowanie solanki. Następnie możemy opowiedzieć o ręcznym wykonywaniu wyrębów w XIX wieku, o stosowaniu metalowych klinów przy odrywaniu brył soli oraz używaniu materiałów wybuchowych. Jako ciekawostkę dla uczniów podajemy informacje o roli zwierząt w kopalni (wykorzystywanie koni do transportowania materiałów).W prezentacji możemy zamieścić zdjęcia górników przy pracy oraz ryciny, które pokazywały techniki wydobywcze w minionych wiekach. Zagadnienie to jest opisane na stronie wielickiej kopalni soli. Warto skorzystać z tego źródła, przygotowując się do lekcji.

Strój górniczy – karty pracy

Po obejrzeniu zdjęć przedstawiających górników podczas pracy przechodzimy do omówienia ich stroju. Mówimy uczniom, że zdjęcia pokazywały strój roboczy, natomiast na ważne uroczystości górnicy ubierają swój odświętny mundur. Pokazujemy fotografie przedstawiające galowe uniformy górnicze. Prosimy chętnych, aby je opisali, a następnie rozdajemy dzieciom karty pracy z tabelą zestawiającą strój galowy górnika z jego strojem roboczym. W tabeli warto porównać ze sobą takie elementy jak nakrycie głowy, górną i dolną część stroju oraz obuwie. Po uzupełnieniu zadania rozmawiamy z uczniami o tym, jakie wrażenie robią na nich te dwa stroje. Wnioski możemy zapisać pod tabelą.

Drugim zadaniem z karty pracy będzie podpisanie i pokolorowanie schematu górnika w mundurze galowym.  Prosimy, by uczniowie samodzielnie wykonali to ćwiczenie, starając się jak najdokładniej opisać elementy munduru. Prosimy chętnych o odczytanie swoich odpowiedzi, po czym uzupełniamy je o dodatkowe informacje dotyczące nazewnictwa konkretnych elementów. W tym czasie uczniowie dopisują te wiadomości do swoich notatek. Informujemy, że taki wygląd górniczego stroju został ustanowiony aktem prawnym i że o tym, kto może go nosić, również stanowią przepisy. Na tradycyjny strój górniczy składają się: czapka górnika (czako), kurtka, spodnie lub spódnica (dla kobiet) oraz płaszcz. 

Dopełnieniem stroju jest szpada górnicza, którą nosi się przy lewym boku. Następnie wspólnie z uczniami zastanawiamy się, co mogą znaczyć poszczególne części ubioru, oraz wyjaśniamy symbolikę pojawiających się kolorów. Zwracamy szczególną uwagę na najbardziej charakterystyczny element tego stroju, czyli czapkę – czako górnicze. Informujemy, że jest ona wykonana z tektury obleczonej czarną krepą. Na środku znajduje się kupla, czyli górnicze godło zbudowane z perlika i żelazka otoczonych wieńcem laurowym. Ten symbol możemy również zauważyć na guzikach, których na mundurze jest aż dwadzieścia dziewięć. Ich liczba upamiętnia św. Barbarę (patronkę górników), która umarła śmiercią męczeńską właśnie w wieku 29 lat.

Następnie przyglądamy się pióropuszom przy czapce. Wyjaśniamy uczniom, dlaczego mają one różne kolory (zielony – dla dyrektorów generalnych,  biały – dla dyrektorów, inżynierów i techników, czarny – dla górników, czerwony – dla orkiestry górniczej oraz biało-czerwony – dla kapelmistrza). Jako ciekawostkę możemy powiedzieć, że do wykonania jednego pióropusza potrzeba aż dwieście gęsich piór.

Opracowując to zagadnienie, również można skorzystać z ciekawych informacji znajdujących się na stronie Kopalni Soli w Wieliczce.

Czapka górnika – jak zrobić czako?

Druga godzina zajęć w całości poświęcona będzie przygotowaniu przez uczniów najbardziej rozpoznawalnego elementu górniczego stroju - czapki. Do jej przygotowania wykorzystamy: arkusz czarnego papieru technicznego, papier samoprzylepny w złotym kolorze, bibułę (w kolorze odpowiadającym kolorom pióropusza), patyk do szaszłyka oraz narzędzia do łączenia elementów czapki (zszywacz, drucik oraz klej). W dołączonym konspekcie znajduje się szczegółowy spis materiałów, które potrzebne będą do wykonania tego zadania.

Wykorzystując przygotowany szablon, trzeba wykroić ze złotego papieru godło górnicze (taki szablon z łatwością można znaleźć w internecie). Z kartonu wycinamy prostokąt o wysokości 12,5 cm (taką właśnie wysokość mają czapki górnicze) i długości dobranej do obwodu głowy (z zakładką 2 cm, by można było czapkę skleić). Łączymy ze sobą końce tak, by powstała tuba. Do wnętrza przymocowujemy patyk (mogą być takie do szaszłyków) lub drucik – na nim zostanie zaczepiony pióropusz. Tę część czako wykonamy z bibuły. Długi pas bibuły o wysokości 22 cm należy poskładać w harmonijkę i poprzecinać na zagięciach (pamiętajmy, by nie przecinać bibuły do końca. Warto zostawić sobie ok. 4 cm zapasu). Końce bibuły (tam, gdzie nie jest ona przecięta) związujemy gumką i za pomocą taśmy mocujemy do drucika. Następnie wycinamy z papieru koło i przyczepiamy je na górę czapki (obwód koła powinien być o 2 cm większy, żeby można było je zagiąć i wkleić do środka czapki). Na czako górnicze naklejamy przygotowane wcześniej godło oraz obklejamy górę dookoła złotym sznurkiem.

Możemy pokusić się o wykonanie czako z takich materiałów, które będą zbliżone do tych wykorzystywanych przy tworzeniu oryginalnej czapki. Informujemy uczniów, że nakrycie głowy górników zbudowane jest z tektury obszytej czarną krepą. Na pierwszych zajęciach możemy poprosić o przyniesienie kawałka tego materiału na lekcję. Przyczepiamy go do tektury za pomocą zszywek lub kleju do materiału.

Czapkę możemy przygotować, używając również niestandardowych materiałów. Warto wykorzystać te, które związane będą z kopalnią oraz pracą górników. Zamiast czarnego brystolu można wykorzystać biały, który uczniowie za pomocą węgla rysunkowego pokolorują na czarno. Ciekawym pomysłem  będzie także przygotowanie symbolu godła górniczego z kryształków soli. Dzięki temu powstanie oryginalny, trójwymiarowy element czako. Szablon kupli należy wtedy posmarować klejem i przyklejać do niego sól gruboziarnistą – by nadać jej złoty kolor, trzeba wcześniej spryskać ją złotą farbą w sprayu. Jeśli zdecydujemy się na taką opcję, musimy pamiętać, by użyć wytrzymałego kleju (może to być klej na gorąco lub klej specjalistyczny). W taki sam sposób możemy ozdobić górę czako – zamiast złotego sznurka przyklejamy złote kryształki soli.

Czapka górnika – czako

Zwiedzanie Kopalni Soli „Wieliczka”

W tygodniu, w którym odbędzie się lekcja, warto zabrać uczniów do Kopalni Soli „Wieliczka”. Przygotowany program Odkrywamy Solilandię będzie świetnym uzupełnieniem zajęć szkolnych. Uczniowie na żywo zobaczą, jak wygląda strój górniczy, wysłuchają opowieści o historii kopalni oraz sposobach wydobywania soli oraz będą mogli przekonać się, na czym polega praca górnika. Wycieczka nie tylko utrwali zdobyte w trakcie zajęć informacje, ale także poszerzy wiedzę uczniów w zakresie edukacji polonistycznej i przyrodniczej.

Ponadto, w podziemiach kopalni na dzieci czekać będzie mnóstwo atrakcji – spotkanie ze Skarbnikiem oraz zabawy w towarzystwie soliludka. Rozwiązując quizy, uczniowie będą mogli wykazać się nieszablonowym myśleniem oraz rozwiną umiejętność pracy grupowej. Po zakończeniu podziemnej przygody wszyscy otrzymają dyplomy, które będą niezapomnianą pamiątką po wycieczce.

Materiały dla nauczycieli

Konspekt do tej lekcji dostępny jest tutaj.

Artykuły podobne

  • Wartości w życiu człowieka – scenariusz zajęć dla dzieci

    Dla rodziców i nauczycieli

    Nie rodzimy się ze świadomością tego, co jest słuszne, a co nie. Środowiskiem, w którym się tego uczymy, jest rodzina, natomiast przedszkole i szkoła powinny wspomagać rodziców w tym procesie. Na nauczycielach również leży obowiązek uczenia dzieci odpowiednich zachowań. Warto zatem zaplanować cykl lekcji dotyczący wartości w życiu człowieka. Scenariusz do pobrania znajduje się na końcu artykułu.

  • Zajęcia otwarte w przedszkolu – scenariusz lekcji dla rodziców

    Dla rodziców i nauczycieli

    Zajęcia otwarte dla rodziców w przedszkolu często bywają stresujące dla nauczycieli, którzy obawiają się oceniania. Nie warto jednak z tego powodu rezygnować z takiej formy lekcji, ponieważ dają one możliwość poznania opiekunów dzieci oraz pokazania, jak wygląda nasza praca. Taki rodzaj kontaktu również dla rodziców jest niezwykle ważny, bo daje okazję do obserwacji tego, jak dziecko funkcjonuje w grupie rówieśniczej i czego się już nauczyło.

Serwis internetowy „Kopalnia Soli „Wieliczka” wykorzystuje pliki cookies, które umożliwiają i ułatwiają Ci korzystanie z jego zasobów. Korzystając z serwisu wyrażasz jednocześnie zgodę na wykorzystanie plików cookies. Szczegółowe informacje znajdziesz w zakładce Zastrzeżenia Prawne