Jak w dawnych czasach wydobywano sól, a jak robi się to teraz?

Sól ‒ jeden z najcenniejszych surowców, który kształtował historię i gospodarkę wielu cywilizacji. Wydobycie soli przeszło długą drogę: od prostych technik warzenia soli w płomieniach palenisk, aż po zaawansowane metody jej pozyskiwania z wykorzystaniem nowoczesnych narzędzi i maszyn. Czy wiesz, że to, co kiedyś było przedmiotem handlu równie wartościowym, co złoto, dziś wydobywamy na skalę przemysłową? Zapraszamy w podróż śladami „białego złota”, która rzuci nowe światło na to, jak sól z głębin ziemi (i nie tylko!) trafia na nasze stoły. 

Przejdź do akapitów:

• Jak pozyskuje się sól?
• Jak dawniej pozyskiwano sól?
• Produkcja soli na świecie
• Jak wydobywa się sól himalajską?
• Jak pozyskuje się sól morską?
• Wydobycie soli w Polsce ‒ skarb ceniony od wieków
• Złoża i wydobycie soli kamiennej w Polsce 
• Czy w Kopalni Soli w Wieliczce wydobywa się jeszcze sól?

Jak pozyskuje się sól?

Współczesne metody wydobycia soli są zróżnicowane i zależą zarówno od rodzaju soli, jak i lokalizacji danego złoża. Sól kamienna jest zazwyczaj wydobywana metodami górniczymi, które obejmują eksploatację odkrywkową lub podziemną. W przypadku soli morskiej, proces wydobycia jest inny. Poniżej przedstawiamy, jak na przełomie wieków zmieniały się metody wydobycia soli oraz które z nich są obecnie stosowane w przemyśle polskim oraz światowym.

Jak dawniej pozyskiwano sól?

W przeszłości wydobycie soli było często procesem trudnym i pracochłonnym. Na kartach historii zapisało się wielu górników, którzy pracę w kopalniach soli przypłacili swoim życiem. Zanim jednak odkryto złoża soli kamiennej, pozyskiwano sól metodą warzenia soli. Było ona znana już w starożytności! Solanka, która najczęściej pochodziła ze słonych wód powierzchniowych była gotowana w specjalnych kotłach, a sól pozyskiwano przez odparowanie wody. Warto podkreślić, że proces ten wymagał dużo czasu i wysiłku, ale był jednym z najwcześniejszych sposobów zdobywania soli.

Zwiedzając Trasę Turystyczną w Kopalni Soli „Wieliczka” możesz trafić na ekspozycję, która prezentuje proces warzenia soli w czasach neolitu.

 

Innym sposobem, dzięki któremu pozyskiwano dawniej sól było kopanie studni solankowych. Podobnie jak w przypadku wód powierzchniowych, solanka, którą czerpano z takiej studni była poddawana procesowi odparowania i tak uzyskiwano sól.

 

Produkcja soli na świecie

W skali światowej prym rocznego wydobycia soli wiodą Chiny i Stany Zjednoczone. To właśnie stamtąd pochodzi najwięcej soli. Europejskimi przedstawicielami w pierwszej dziesiątce największych producentów soli są Niemcy oraz Rosja. Sporządzając zestawienia klasyfikujące rozmaite „naj” w dziedzinie produkcji soli, nie można zapomnieć o także o Polsce!

Wydobycie soli na świecie nie ogranicza się jedynie do prac górniczych i eksploatacji złóż białej soli kamiennej. W grę wchodzi także pozyskiwanie soli himalajskiej i morskiej.

Jak wydobywa się sól himalajską?

Sercem wydobycia soli himalajskiej jest Kopalnia Soli „Khewra” zlokalizowana w Pendżabie w Pakistanie. Jest to druga co do wielkości kopalnia na świecie! Jej kamienne złoża pozwalają górnikom na roczne wydobycie ponad 350 tysięcy ton soli! Skąd bierze się charakterystyczny różowy kolor soli himalajskiej? W jej składzie często można natrafić na niewielkie ilości tlenku żelaza, który właśnie jest odpowiedzialny za takie wybarwienie bryłek soli.

Jak pozyskuje się sól morską?

Sól morska, jak można się spodziewać po nazewnictwie, powstaje na skutek odparowania wód oceanicznych, ale też słonowodnych jezior. W porównaniu do tradycyjnej soli kuchennej ma ona zwykle postać nieco większych kryształków, a i jej zwolennicy mówią o większej zawartości dodatkowych pierwiastków, takich jak potas czy magnez. Na rynku można znaleźć różne kolory soli morskiej, które biorą się właśnie z od tych dodatkowych składników. Warto pamiętać, że im bardziej intensywny kolor, tym sól przeszła mniej procesów filtracyjnych, przez co może zawierać śladowe ilości zanieczyszczeń.

Wydobycie soli w Polsce ‒ skarb ceniony od wieków

Polska została obdarowana przez naturę wieloma bogatymi złożami soli. Ślady jej wydobycia ‒ sięgające nawet 6000 lat (!) ‒ można dostrzec na terenach Kujaw, w okolicach Przemyśla oraz Krakowa. Obecnie w Polsce funkcjonują zarówno kopalnie soli kamiennej, jak i te, w których sól pozyskuje się w procesie warzenia.

Złoża i wydobycie soli kamiennej w Polsce 

Największą i najmłodszą kopalnią soli w Polsce jest współcześnie Kopalnia Soli „Kłodawa”. Tamtejsze złoża eksploatuje się na poziomie aż 750 metrów. Co ciekawe, to właśnie w Kłodawie jest udostępniona dla zwiedzających najgłębiej położona trasa turystyczna w Polsce, sięgająca około 600 metrów w głąb ziemi. Kłodawskie złoża soli kamiennej wyróżniają się też tym, że jest to jedyne miejsce w Europie, w którym oprócz soli białej można znaleźć różową sól kamienną.

Inną, czynną kopalnią, która do tej pory wydobywa sól kamienną, są Zakłady Górnicze Polkowice-Sieroszowice. Pozyskiwana w tym kompleksie sól jest w sporej mierze przeznaczana do utrzymania bezpieczeństwa na drogach.  

Czy w Kopalni Soli w Wieliczce wydobywa się jeszcze sól?

W Wieliczce już od 1996 roku nie wydobywa się soli kamiennej. Nie oznacza to jednak, że nie mamy już okazji na otrzymanie soli pochodzącej z tutejszych złóż. Jak to możliwe? Mówi się, że „woda drąży skałę”. W wielickiej kopalni solne skały  są „drążone” i rozpuszczane przez wodę słodką, która wpływa do podziemi rozmaitymi drogami. Proces ten oczywiście jest stale kontrolowany i monitorowany. Każdy wyciek jest odpowiednio oznaczony, opisany i skatalogowany, a woda jest zbierana i odprowadzana w wyznaczone miejsce – do ogromnych zbiorników na poziomie ósmym.

Solanka jest następnie wypompowana na powierzchnię do Zakładu Utylizacji Wód Zasolonych, zwanego potocznie „warzelnią”. W tym nowoczesnym zakładzie, uruchomionym w 2003 roku, woda w warunkach bardzo niskiego ciśnienia jest podgrzewana i odparowywana. W efekcie tego procesu, jako produkt uboczny odsalania wody,  uzyskuje się czystą sól warzoną. Trafia ona na stoły domowe, ale ma również inne zastosowania, produkuje się z niej np. kosmetyki.