Logotyp Kopalni Soli 'Wieliczka'

Barbórka. Jak obchodzono Święto Górników wczoraj i dziś?

Dla zwiedzających

Dodano: 19.01.2018

Kopalnia Soli „Wieliczka”

Warto wiedzieć, że 4 grudnia to nie tylko imieniny Barbary. Barbórka, czyli tradycyjne górnicze święto, obchodzone nie tylko przez górników, ale przez wszystkich związanych z wydobyciem paliw kopalnych, także przypada na ten dzień. Święta Barbara patronuje dobrej śmierci i trudnej pracy m.in. górników, marynarzy, rybaków, żołnierzy i kamieniarzy. Nie zawsze jednak Barbórka obchodzona była w ten sam sposób. Wyjaśniamy, skąd wzięło się święto górników i jak było celebrowane kiedyś, a jak świętuje się je dziś!

Historia Barbórki sięga połowy XVIII wieku – właśnie wtedy zaczęto organizować pierwsze tego typu uroczystości w okręgu wydobycia rud ołowiowo-srebrowych w Tarnowskich Górach. Skąd się wzięło i jak obecnie obchodzone jest święto górników?

Dlaczego św. Barbara jest patronką górników?

Chociaż św. Barbara należy w Kościele Katolickim do jednych z najpopularniejszych i najbardziej czczonych świętych, w rzeczywistości niezbyt dużo wiemy o jej życiu. Nie mamy również zbyt wielu historycznych dowodów na to, że w ogóle istniała! Życiorys tej dziewicy i męczennicy opiera się głównie na opowieściach narosłych w ciągu wieków.

Jeden z przekazów mówi, że była ona córką bogatego kupca Dioskura, mieszkała w Nikomedii nad Morzem Marmara (dzisiejszy Izmit) i właśnie tam poniosła swoją męczeńską śmierć w roku 306, ponieważ nie chciała wyrzec się wiary w Trójcę Świętą. Jak do tego doszło?

Legenda głosi, że kiedy ojciec Barbary dowiedział się, że jego córka została chrześcijanką, wpadł w złość. Dziewczyna uciekła z wieży, gdzie więzili ją rodzice i pobiegła w kierunku pobliskich skał. Gdy uciekała, modliła się do Boga i prosiła go o ratunek. Jej prośby zostały wysłuchane, bo pomiędzy skałami znalazła podziemną pieczarę, w której udało się jej ukryć. Dlatego właśnie miała zostać wybrana na patronkę osób, które pracują pod ziemią.

Mimo schronienia, w końcu została uwięziona i skazana na śmierć przez ścięcie. Ponoć jej ojciec za haniebną zbrodnię został rażony piorunem, z kolei Barbara miała dostać tuż przed odejściem zapewnienie od samego Boga, że nikt, kto będzie ją wspomniał, nie umrze bez sakramentów. To kolejny powód, dla którego to właśnie ta święta stała się patronką górników.

Barbórka i Święto Górnika. Skąd się wzięły?

Czy zastanawiałeś się kiedyś nad tym, skąd w ogóle wzięło się święto górników na terenie Polski?

Na samym początku Barbórka była wyłącznie świętem religijnym. Już w średniowieczu, w dniu wspomnienia świętej nie wolno było pracować, a od 1800 roku wprowadzono w Europie specjalne, związane z 4 grudnia zwyczaje. Jednym z nich było zrywanie tzw. gałązek św. Barbary – w niektórych miejscach gałązki wiśni lub forsycji miały oznaczać dobrobyt, w innych z kolei były oznaką bliskiego ślubu lub nadziei na zamążpójście.

Kiedy Barbórka zawitała pod ziemię? W kopalni Rauris w Alpach austriackich 4 grudnia górnicy otrzymywali od ludzi tzw. chleb świętej Barbary, wypiekany z ciasta piernikowego. W innych kopalniach na terenach niemieckich, a także w Szwajcarii i Tyrolu, zapalano w tym dniu w sztolniach światło mające chronić pracujących pod ziemią przed nagłą śmiercią.

W Polsce Barbórka również od samego początku miała głównie religijny charakter. Właśnie ze względu na te konotacje, władze PRL wprowadziły bardziej świecki charakter obchodów i święto Barbórki stało się obchodami Dnia Górnika. To również zmieniło w znacznej mierze sposób celebrowania 4 grudnia przez pracujących pod ziemią gwarków.

Święto Barbórki

Święto Barbórki – jak kiedyś celebrowano Dzień Górnika?

W obrzędowości ludowej, już od czasów średniowiecza, 4 grudnia przeprowadzano przede wszystkim różnego rodzaju wróżby związane z prognozowaniem pogody na nadchodzący rok. Barbórka, rozumiana jako święto górników, pojawiła się na ziemiach polskich w XVIII wieku. Górnicy spotykali się wtedy w mundurach na uroczystą mszę świętą – nabożeństwo odprawiane było najczęściej na terenie samej kopalni (jeśli była taka możliwość) przy figurze św. Barbary.

Z kolei od wieku XIX, po zakończonej mszy, przy akompaniamencie orkiestry, górnicy maszerowali ulicami miasta oraz przez teren kopalni, by zakończyć swoją trasę przed siedzibą dyrekcji zakładu kopalni. Tam odbywała się uroczysta akademia, podczas której przełożeni dziękowali pracownikom za ciężką pracę w trudnych i niebezpiecznych warunkach, a także wkład w rozwój samej kopalni i krajowej gospodarki. Był to również dobry moment na złożenie sobie wzajemnych życzeń, nie tylko zawodowych, ale także osobistych.

Przyszedł czas na wiek XX i zaszczepiony przez studentów pobierających naukę w niemieckich uczelniach technicznych zwyczaj organizowania po akademii wspólnej górniczej biesiady. Powoływano podczas niej tzw. kolegium piwne, które miało dbać o dobry przebieg zabawy. Następnie przewodniczący kopalni wzywał na imprezę tzw. Lisa-Majora.

Kim on był i jakie miał zadanie do wykonania? Ten stary i doświadczony górnik, cieszący się powszechnym szacunkiem i uznaniem (nazwa funkcji pochodzi od lisiego futra, noszonego niegdyś przez górników przemierzających podziemne chodniki, a także górniczej czapki ozdobionej lisią kitką), przywoływał poczet sztandarowy, za którym podążały Lisy, czyli młodzi górnicy czekający na pasowanie.

Święto Górnika było więc też czasem, w którym odbywało się oficjalne przyjęcie nowych adeptów sztuki górniczej oraz tzw. „skok przez skórę” (skórzany fartuch był niegdyś obowiązkowym elementem roboczego ubrania górników!). Starzy górnicy trzymali w rękach rozłożoną poziomo skórę, i jeśli Lis-Major uznawał, że młody jest gotowy, by zostać górnikiem, kazał mu wstąpić na podniesienie, a stamtąd, po wypowiedzeniu słowa „Ślubuję” – „skoczyć w imię Boże”, oczywiście przez skórę. Dopiero po pasowaniu wszystkich Listów następowała huczna biesiada. A jak Dzień Górnika wygląda dziś?

Jak dziś obchodzimy święto górników

Jak dziś obchodzimy święto górników?

Także dziś obchody Barbórki rozpoczynają się zawsze poranną, bardzo uroczystą mszą świętą, która organizowana jest w kościele lub w cechowni (części kopalni, gdzie górnicy zbierają się oraz wykonują czynności służbowe przed zjazdem w dół lub po powrocie na powierzchnię). Po jej zakończeniu orkiestra górnicza przechodzi przy domach dyrekcji oraz przez dzielnice miasta zamieszkane przez górników. Bardzo często organizowane są także spotkania, akademie, koncerty i tzw. karczmy piwne – zwyczaj wprowadzony w Polsce dopiero w latach 80-tych XX wieku.

Karczma piwna to wydarzenie, w którym uczestniczą jedynie mężczyźni, obowiązkowo ubrani w górnicze mundury. Dzielą się oni na dwie grupy – tzw. tablice lewą i prawą (czyli starszych i młodszych), po czym zasiadają przy stołach, zgodnie ze swoim wiekiem.

Tradycja organizowania karczm piwnych wywodzi się z opisanych wyżej biesiad (tzw. spotkań gwarków przy piwie), które przywędrowały do Polski z Austrii, a dokładniej z uczelni górniczej zlokalizowanej w Leoben. Właśnie tam zetknęli się z nią polscy studenci i to właśnie oni przywieźli ją do Galicji na początku ubiegłego wieku. Najpierw karczmy organizowano głównie w Krakowie (przy Akademii Górniczo-Hutniczej), ale po II wojnie światowej zwyczaj pojawił się także na Śląsku.

Powojenne karczmy piwne mają swój stały rytuał. Uczestnicy współzawodniczą ze sobą na punkty, które przyznaje „Wysokie Prezydium w sprawach piwnych i nie tylko piwnych, nigdy nieomylne”. Ciekawi Cię ten temat? Zapraszamy do naszego artykułu o karczmach piwnych!

Z kolei od lat 90-tych XX wieku coraz częściej obchodzone są również „combry babskie”, czyli barbórkowe imprezy dla kobiet (więcej na ich temat pisaliśmy w tym artykule). To jednak już coś zupełnie innego niż tradycyjnie męska Barbórka!

Barbórka w Kopalni Soli Wieliczka

Barbórka w Kopalni Soli „Wieliczka” – ciekawostki

Oczywiście górnicy pracujący w wielickiej kopalni także bardzo uroczyście obchodzą swoje święto. W przepięknej kaplicy św. Kingi organizowana jest msza święta, której towarzyszą śpiew chóru oraz muzyka orkiestry górniczej. Później organizowane są spotkania i akademie, które są także świetną okazją do podsumowań, wyróżnień i odznaczeń dla zasłużonych górników. 

Jeżeli jesteście ciekawi, jak wygląda praca górników, warto odwiedzić Kopalnię Soli „Wieliczka”, ale zamiast najpopularniejszej Trasy Turystycznej, wybrać Trasę Górniczą. Wędrując jej szlakiem, przeżyjecie prawdziwą przygodę i poznacie w praktyce pracę górników. To może być również świetny pomysł na imieninowy prezent dla każdej, szczególnie tej lubiącej aktywny wypoczynek, znajomej Barbary!

Barbórka jest ważnym świętem obchodzonym nie tylko przez górników, ale także przez wszystkich związanych z wydobyciem paliw kopalnych (np. geologów). To dlatego właśnie co roku w wielu miejscach w kraju, w Dzień Górnika, 4 grudnia, odbywają się nie tylko uroczyste msze święte, ale również akademie, koncerty i tradycyjne karczmy piwne.

Artykuły podobne

  • Informacja o zamknięciu kopalni

    Dla zwiedzających

    W związku z rozprzestrzenianiem się epidemii koronawirusa informujemy, że Kopalnia Soli „Wieliczka” będzie nieczynna dla zwiedzających.

  • Informacja o zmianie nazwy firmy

    Dla zwiedzających

    Informujemy, że od 26 marca br. w związku ze zmianą nazwy naszej firmy zmieniła się także nazwa Administratora Państwa danych osobowych. Aktualnie jest nim Kopalnia Soli Wieliczka Turystyka sp. z o.o. (poprzednia nazwa: Kopalnia Soli Wieliczka Trasa Turystyczna sp. z o.o.).

Serwis internetowy „Kopalnia Soli „Wieliczka” wykorzystuje pliki cookies, które umożliwiają i ułatwiają Ci korzystanie z jego zasobów. Korzystając z serwisu wyrażasz jednocześnie zgodę na wykorzystanie plików cookies. Szczegółowe informacje znajdziesz w zakładce Zastrzeżenia Prawne