Kopalnia wczoraj i dziś

    • 13, 6 mln. lat temu - tworzenie się osadów solnych złoża wielickiego.

    • Schyłek paleolitu - najstarsze ślady człowieka na terenach zwanych później Wieliczką.

    Czy wiesz że...?

    • Ślady najstarszego obozowiska ludzkiego na ziemiach polskich, datowanego na 500 tys. lat (paleolit dolny), odkryto pod Wrocławiem w miejscowości Trzebnica. Najprawdopodobniej było to obozowisko łowców reniferów. Dogodnym terenem do osiedlania się ludności była także Małopolska.

    • 6 tys. lat temu - Pierwsze ślady produkcji soli na terenie Wieliczki są najstarsze w Europie, pochodzą z epoki neolitu (ok. 4 tysiące lat p. n. e). To tutaj archeolodzy odkryli najstarsze (środkowy neolit) kompletne założenia solowarskie. Już 6 tysięcy lat temu ludność zamieszkująca tereny Wieliczki oprócz rolnictwa i hodowli zajmowała się produkcją soli. Otrzymywano ją odparowując solankę, czerpaną ze słonych źródeł.

    Czy wiesz że...?

    • Neolit to młodsza epoka kamienia, ludzie , który zakładali wówczas osady zostali zaliczeni do kultury zwanej lendzielską.

     

    • Dalszy rozwój osadnictwa na terenach Wieliczki obserwujemy w epoce brązu (1700-700 lat p. n. e.) oraz we wczesnym okresie żelaza zwanym okresem halsztackim (700—400 lat p. n. e. oraz wczesno i środkowo – lateńskim (400 – 150 lat p. n. e.)


    • Wczesnośredniowieczny zespół osadniczy na terenie Wieliczki (trzy osady mieszkalne, dwa kościoły kamienne, urządzenia solankowe. Dobrze rozwinięte rzemiosło i handel).

    Czy wiesz że...?

    • W 966 roku Mieszko I (pierwszy historyczny władca Polski) przyjął w Gnieźnie uroczysty chrzest. Tym samym otworzył Polsce dostęp do cywilizacji łacińskiej jednocześnie spajając wewnętrznie państwo.

    • Dokument legata papieskiego Idziego, który jako pierwszy wymienia i potwierdza przywileje klasztoru benedyktynów w Tyńcu, koło Krakowa do darmowego pobierania soli warzonej z Magnum Sal (czyli Wieliczki).
    • Rozpoczęto odparowywanie solanki w panwiach metalowych.

    Czy wiesz że...?

    • W 1138 roku w efekcie tzw. ustawy sukcesyjnej zwanej testamentem księcia Bolesława Krzywoustego ziemie polskie uległy na 200 lat pogłębiającemu się rozbiciu dzielnicowemu.

    • Odkrycie soli kamiennej w Wieliczce i powstanie pierwszych szybów: „Na zamku” i „Goryszowski”.

    Czy wiesz że...?

    • W 1234 roku urodziła się Kinga, zwana również Kunegundą  zmarła 24 lipca 1292 w Starym Sączu) – córka króla Węgier Beli IV, żona polskiego władcy, Bolesława V Wstydliwego, klaryska, święta Kościoła katolickiego.
    • Według podania wniosła w posagu również sól węgierską, którą zaczęto wówczas w Bochni i Wieliczce wydobywać na większą skalę.
    • W 1253 roku papież Innocenty IV kanonizował biskupa krakowskiego Stanisława ze Szczepanowa, zamordowanego w 1079 roku na rozkaz króla Bolesława Szczodrego. Orędowniczką kanonizacji bs. Stanisława była Księżna Kinga.

    • Lokacja Wieliczki na prawie frankońskim, przez księcia Przemysła II, który potwierdził w dokumencie lokacyjnym przywilej założenia miasta przez księcia wrocławskiego, krakowskiego i sandomierskiego – Henryka IV Probusa. W dokumencie zawarto informację o produkcji bałwanów solnych.

    • Budowa Zamku Żupnego w Wieliczce (część środkowa - „Dom pośród Żupy”) – siedziby zarządu kopalni od średniowiecza do 1945 roku. Obecnie siedziba Muzeum Żup Krakowskich.

    Czy wiesz że...?

    • Plany zjednoczenia ziem polskich realizował w końcu XIII wieku król czeski Wacław II. Udało mu się zjednoczyć Małopolskę, część Śląska, Wielkopolskę i Pomorze Gdańskie. Hołd lenny złożyli mu także władcy Kujaw i Mazowsza. W 1300 roku koronował się na króla Polski.

    • Zgłębiono szyby: Regis, Seraf, Wodna Góra.

    Czy wiesz że...?

    • Szybem Wodna Góra wyciągano solankę na powierzchnię w kubłach lub tzw. bulgach, czyli skórzanych workach.
    • W 1364 roku założono Akademie Krakowską. Pensje profesorów Akademii pokrywane były z dochodów Żup Krakowskich.
    • Praca w kopalni była sezonowa, trwała od Św. Marcina (11 listopada) do Wielkanocy lub od św. Michała (29 września) do Zielonych Świąt.

    • Zatwierdzenie przez króla Kazimierza Wielkiego ordynacji górniczej tzw. „Statutu dla Żup Krakowskich”. Spisanie zwyczajowych praw górniczych.

    • Pod koniec XV w. Kopalnię odwiedzają ówcześni humaniści m. in. Conrad Celtes i prawdopodobnie Mikołaj Kopernik.

    Czy wiesz że...?

    • Pod koniec średniowiecza w żupie wielickiej pracowało ok. 350 ludzi. Produkowano wtedy ok. 8 000 ton soli rocznie.

    • „Opis Żup Krakowskich” – wymieniający z nazwy wszystkie istniejące wówczas wyrobiska oraz kategorie pracowników kopalni, warzelni i gospodarstwa zupnego. Opis systemu eksploatacji, transportu i sprzedaży soli kamiennej.

    • Zgłębiono nowe szyby: Boner (1532-33), Bużenin (1564-65), Lois (1577-79).

    Czy wiesz że...?

    • XVI wiek w Polsce to czasy renesansu i epoka panowania dynastii Jagiellonów.
    • Okres świetności żup krakowskich przypadał na cały wiek XVI i do poł. XVII wieku. Załoga górnicza liczyła wówczas ok. 2 000 ludzi, osiągając produkcję przekraczającą 30 000 ton.

    • Sebastian Lubomirski zakłada prywatną kopalnię soli na terenie swoich dóbr Lednica i Siercza. Prawo do eksploatacji kopalin w swoich dobrach uzyskała szlachta polska na mocy tzw. artykułów henrykowskich (wolna elekcja króla Henryka Walezego).

    • Wilhelm Hondius wydał drukiem mapy wykonane przez geometrę Marcina Germana. (w latach 1631 – 1638). Na ozdobnych winietach tych map umieszczono sceny z życia ówczesnej kopalni.

    Czy wiesz że...?

    • 1655 – 1660 - Wojna Polski ze Szwecją, tzw. potop szwedzki. Wojska Karola X Gustawa zajęły również Wieliczkę.

    • Powstają nowe szyby: Górsko (1620-22), Daniłowicz (1635- 42), Boża Wola (po 1644), Leszno (1651), Janina (1681-1685).

    • Geometra Jan Gottfryd Borlach wykonał plany trzech poziomów kopalni wielickiej oraz jej ideowy przekrój. W roku 1766 cały komplet został wydany przez J. E. Nilsona.

    • Zaprzestanie w Wieliczce produkcji soli warzonej.

    • Wprowadzono kieraty saskie – maszyny służące do wydobywania soli na powierzchnię; rozpoczęto próby z wykorzystaniem prochu strzelniczego do kruszenia i eksploatacji soli. 

  •  

    • 10 VI 1772 - wojska austriackie zajęły miasto i Kopalnię. Koniec funkcjonowania staropolskich Żup Krakowskich. Utworzenie w ich miejsce saliny wielickiej i saliny bocheńskiej.

     

    • Ostatni żupnik Rzeczypospolitej Wojciech Kluszewski. Po wkroczeniu Austriaków zarządem kopalni kieruje Aleksander Heiter von Schoweth.

    Czy wiesz że...?

    • 5 VIII 1772 – Traktat rozbiorowy (pierwszy rozbiór Polski).


    • Wprowadzono rejestr gości zwiedzających kopalnie (Księgi Zwiedzających).

    • Nowy podział kopalni na: Stare Góry, Nowe Góry i Góry Janińskie.

    • Powstał nowy szyb im. cesarza Józefa II (obecnie Kościuszko). Wprowadzono kieraty węgierskie – drewniane machiny poruszane przez konie, służące do transportu soli na powierzchnię.

    • Powstał szyb im. cesarza Franciszka (obecnie Paderewski).

    • Dzięki staraniom dr Feliksa Boczkowskiego oddano do użytku nowoczesne łazienki salinarne.
    • Rozwój balneologii i lecznictwa uzdrowiskowego w Wieliczce.
    • Feliks Boczkowski był autorem książki „O Wieliczce pod względem historyi naturalnej, dziejów i kąpieli”.

    • Szyb Regis otrzymał połączenie kolejowe z dworcem w Wieliczce. Do podziemnego transportu horyzontalnego wprowadzono wózki poruszanie po żelaznych szynach.

    • Wybito nowy szyb i nadano mu imię cesarzowej Elżbiety, żony cesarza Franciszka Józefa I. Obecnie jest to szyb Św. Kingi.

    • Austriacy rozpoczęli poszukiwania soli potasowo – magnezowych w Wielickiej kopalni na V poziomie w rejonie poprzeczni Kloski. Prace te spowodowały dwa lata później katastrofalny wyciek. VI poziom kopalni został całkowicie zalany, walka z wodą trwała kilkanaście lat.

    Czy wiesz że...?

    • 1867 – Rozpoczął się okres tzw. autonomii galicyjskiej, zmiany w prawach politycznych i społecznych na terenie zaboru austriackiego. m. in. wprowadzenia języka polskiego jako urzędowego do administracji i sądownictwa.

    • W komorze im Franciszka Józefa I, założono i konsekrowano kaplicę Św. Krzyża jako wotum dziękczynne za opanowanie wód, które wdarły się do Kopalni z poprzeczni Kloski.

    • Zakończono produkcję bałwanów solnych.

    • Austriacy prowadzą głębokie wiercenia z powierzchni w celu znalezienia nowych pokładów soli.

    • Pod koniec XIX wieku rozpoczęto prace nad wystrojem kaplicy Św. Kingi.

    • Odkryto Dolną Grotę Kryształową.

    • Budowa nowoczesnej warzelni próżniowej.

     

    • Rozpoczęto budowę salinarnej elektrowni.

    • Saliny krakowskie otrzymały nową nazwę Państwowa Żupa Solna.
    • Wprowadzono oddział kompetencji. Ministerstwo Przemysłu i Handlu zarządzało produkcją soli, robotami górniczymi, warzelnią. Natomiast sprzedaż podlegała Ministerstwu Skarbu.
    • W latach międzywojennych Kopalnia nie rozprzestrzeniała się i eksploatacja trwała w granicach wyznaczonych za czasów austriackich. W dalszym ciągu wybierano sól na sucho.

    Czy wiesz że...?

    • Zakończenie I wojny światowej.

    • Erazm Barącz – ostatnim austriackim Naczelnikiem zarządu salinarnego w Kopalni i pierwszym jej Dyrektorem w niepodległej Polsce.

    • Zakończono prace przy udostępnieniu szybu im. T. W. Wilsona, którym przewietrzano wschodnią część Kopalni.

    • Zakłady Solvay rozpoczęły eksploatację soli ze złoża Barycz, metodą otworowego ługowania podziemnego. Z solanki tej otrzymywano sól w wielickiej warzelni, był to tańszy proces niż produkcja soli kamiennej w Wieliczce.

    • Od końca lat 20. XX wieku prowadzono eksploatację złoża na skalę przemysłową metodami na mokro: metodą natryskową i w wieżach ługowniczych, a od 1937 - stosowano ługowanie w ługowniach komorowych.

    • Kopalnia została uznana za zakład o szczególnym znaczeniu strategicznym.
    • Dyrektorem został Kurt von Velsen, a kierownikiem ruchu dołowego Henryk Echtermayer. Nie dochodziło do brutalnych akcji prześladowczych polskich górników. Niemcy zaakceptowali dotychczasowy kierunek rozwoju technicznego, a nawet wprowadzili pewne innowacje. Zaniechali techniki mechanicznego wrębiania, a zaczęli stosować wyłącznie technikę strzelniczą, przy użyciu materiałów wybuchowych.
    • W latach 1941-43 w kopalni pracował Antoni Gaweł, autor fundamentalnego dzieła „Budowa geologiczna złoża solnego Wieliczka” (wyd. 1962 r.).
    • W latach 1941-44 wykonano głębokie powierzchniowe otwory wiertnicze, które pozwoliły na późniejszą rozbudowę kopalni w kierunku wschodnim.

    Czy wiesz że...?

    • 7 września oddziały Wermachtu wkroczyły do Wieliczki.
    • W okresie okupacji hitlerowskiej eksterminacji uległa cała ludność żydowska zamieszkująca głównie przedmieście Wieliczki – Klasno (4000 osób, czyli połowa ogółu mieszkańców miasta).
    • Latem 1944 roku rozegrał się na terenie kopalni soli epilog Żydów przywiedzionych do Wieliczki z obozów pracy przymusowej w Płaszowie i Mielcu. Kilka tysięcy osób zaczęło pracować w zakładanej przez Niemców podziemnej fabryce zbrojeniowej. Do planowanej produkcji jednak nie doszło, ze względu na nadciągającą ofensywę radziecką. Rozmontowane części maszyn i urządzeń w tym elektryczną maszynę wyciągową z szybu Regis wywieziono do Liebenau w Sudetach. Częściowo urządzenia te wróciły po zakończeniu wojny, jesienią 1945 roku. Natomiast ludność żydowską przewieziono do zakładów przemysłowych na terenie Czech i Austrii.
    • 21 stycznia 1944 roku do Wieliczki wkroczyły oddziały sowieckie.

    • Kopalnię uruchomiono już kilkanaście dni po wyparciu z miasta wojsk hitlerowskich. Głównym problemem było przeprowadzenie niezbędnych remontów i konserwacji ocalałych urządzeń.
    • Pierwsze partie soli wydobyto w lutym 1945 roku, natomiast regularną produkcję rozpoczęto z wiosną.
    • W latach następnych działalność żupy związana była z realizacją kolejnych, wieloletnich planów narodowych. Cechą charakterystyczną tego okresu było zwiększenie produkcji soli przy zmianie jej profilu i ograniczeniu zatrudnienia.

    • Zakończono wydobycie soli kamiennej na skalę przemysłową. Kopalnia przestawiła się na produkcję wyłącznie soli warzonej.
    • Profesor Mieczysław Skulimowski otworzył na V poziomie wielickiej Kopalni podziemne Sanatorium Alergologiczne „Kinga” (Szpital Uzdrowiskowy „Kinga”), jako pierwsze tego typu na świecie.

    • We wrześniu nastąpiła inauguracja działalności (udostępnienie podziemnej ekspozycji) Muzeum Żup Krakowskich, którego twórcą i pierwszym dyrektorem był Prof. Alfons Długosz. Instytucję powołano do życia w 1951 roku.

    • Kopalnia Soli „Wieliczka” została wpisana do Krajowego Rejestru Zabytków.

    • Wpisanie Kopalni Soli „Wieliczka" na Pierwszą Światową Listę Dziedzictwa Przyrodniczego i Kulturalnego UNESCO (jako jeden z pierwszych 12 obiektów z całego świata).

    Czy wiesz że...?

    • 1978 – Na Stolicę Piotrową wybrano Polaka Jana Pawła II.
    • 1981 – Powstała NSZZ „Solidarność”.
    • 1989 – Koniec systemu socjalistycznego w Polsce (upadek PRL –u).

    • Początek katastrofalnego wycieku w poprzeczni Mina. Gwałtowne wdarcie się wód zmieszanych z piaskiem zagroziło Kopalni jak również miastu. Akcja ratownicza została zakończona dopiero w 1994 roku.

    • Uznanie Kopalni za Pomnik Historii przez Prezydenta RP Lecha Wałęsę.

    • Czerwiec - zakończenie wydobycia soli w Kopalni Soli „Wieliczka”. Od tej pory Kopalnia produkuje sól warzoną jedynie jako produkt z odsalania wycieków kopalnianych.

    • Restrukturyzacja przedsiębiorstwa – tworzenie nowych struktur ponadzakładowych.
    • Powstanie Kopalni Soli Wieliczka – Trasa Turystyczna Spółka z o. o. – prezesem zarządu zostaje Marian Leśny.
    • W komorze Jezioro Wessel 135 m pod ziemią powstaje Podziemny Ośrodek Rehabilitacyjno-Kondycyjny MSW i A (od 2003 roku w strukturach Kopalni – Podziemny Ośrodek Rehabilitacyjno - Leczniczy).
    • W Grocie Józefa Piłsudskiego ustawiono solny pomnik Marszałka dłuta Stanisława Anioła.
    • Ustanowiono sieć 40 stanowisk dokumentacji przyrody nieożywionej w kopalni.

    • Kanonizacja patronki salin bł. Kingi, w podzięce za ten akt powstaje w wielickiej kaplicy pomnik solny Jana Pawła II.
    • Odsłonięcie solnego pomnika Jana Pawła II w kaplicy Św. Kingi (jedyny na świecie wykonany w soli).

    • Groty Kryształowe zyskały status podziemnego rezerwatu przyrody nieożywionej.

    • Oddanie do użytku nowoczesnego zakładu utylizacji wód zasolonych i nowoczesnej kotłowni.
    • Udostępnienie specjalnej, podziemnej trasy dla osób niepełnosprawnych.

    • Staraniem Fundacji Magnum Sal uratowana zostaje kaplica św. Jana. Poświęcona przez J. Eks. Bs. Józefa Guzdka.
    • Światowa Wystawa EXPO 2005 w Japonii. Polską ekspozycje przez 6 miesięcy trwania wystawy odwiedziło 1,3 mln. osób. Wielicka Kopalnia obok muzyki Chopina stanowiła główny element polskiego pawilonu narodowego.
    • Liczba turystów przyjeżdżających do Kopalni z ponad 140 krajów świata po raz pierwszy przekroczyła milion.

    Czy wiesz że...?

    • 2 kwietnia zmarł Ojciec Święty Jan Paweł II

    • Rozpoczęcie rekonstrukcji zabytkowego budynku łazienek salinarnych – budowa hotelu Grand Sal.

    • Podpisanie aktu komercjalizacji przedsiębiorstwa państwowego (Kopalnia Soli „Wieliczka” P. P.) – w wyniku przekształcenia, powstaje jednoosobowa spółka Skarbu Państwa – Kopalnia Soli „Wieliczka” Spółka Akcyjna.

    • Prezesem Zarządu Kopalni Soli „Wieliczka" S.A. zostaje Kajetan d’Obyrn.

    • Kardynał Stanisław Dziwisz pobłogosławił Szlak pielgrzymkowy "Szczęść Boże" oraz Golgotę wielickich górników. Trasa stanowi świadectwo religijności pokoleń pracujących w kopalni górników.
    • Międzynarodowa Konferencja Naukowa pt. „Problemy Ratowania Dziedzictwa Kultury Materialnej Zabytkowych Kopalń Państw Unii Europejskiej”.
    • Rozpoczęcie prac górniczych nad rewitalizacją zabytkowych wyrobisk (XIV – XX w.) w rejonie szybu Regis. Projekt „Szlaki Nowej Przygody" w zabytkowej Kopalni Soli „Wieliczka"  współfinansowany był przez Unię Europejską. 

      • 7 września odbyło się uroczyste otwarcie odnowionego szybu Regis oraz rozpoczynającej się w nim Trasy górniczej. Inauguracja trasy zakończyła prace nad projektem Szlaki Nowej Przygody w zabytkowej Kopalni Soli „Wieliczka”.

      • W Sanktuarium Jana Pawła II „Nie lękajcie się” kardynał Stanisław Dziwisz poświęcił kaplice św. Kingi ufundowaną przez Kopalnię Soli „Wieliczka”. Inspiracją dla niej stała się najpiękniejsza spośród świątyń wielickiej kopalni, podziemna kaplica św. Kingi. 

      • Do trasy turystycznej włączone zostały komory Lill Górna i Kazanów z multimediami, interaktywnymi aplikacjami, mappingiem i pierwszym podziemnym kinem 5d.
      • W podziemnym Uzdrowisku Kopalnia Soli „Wieliczka” udostępniono dwie nowe komory lecznicze - Smok i Feliksa Boczkowskiego.
      • W grudniu odbyła się uroczysta inauguracja Tężni solankowej. To największy tego typu obiekt na południu Polski. Powstała z drewna modrzewiowego, wyłożoną ją wiązkami tarniny, po których spływa pochodząca z kopalni solanka. Tworzący się wokół tężni mikroklimat pomaga oczyścić drogi oddechowe, doskonale wpływa też na odporność.

      • Reprezentacyjna Orkiestra Dęta Kopalni Soli „Wieliczka” obchodziła złoty jubileusz 185–lecia istnienia i działalności. Jak dawniej, tak i dzisiaj orkiestra występuje przed koronowanymi głowami i innymi znakomitościami, które odwiedzają zabytkowe podziemia oraz zapewnia najlepszą muzyczną oprawę ważnym wydarzeniom.

    DALEJ
    Paleolit
    WSTECZ
     
    Światowe dziedzictwo


    facebook

    Serwis internetowy „Kopalnia Soli „Wieliczka” wykorzystuje pliki cookies, które umożliwiają i ułatwiają Ci korzystanie z jego zasobów. Korzystając z serwisu wyrażasz jednocześnie zgodę na wykorzystanie plików cookies. Szczegółowe informacje znajdziesz w zakładce Zastrzeżenia Prawne.

    Nie pokazuj więcej tego powiadomienia